Vaste boekenprijs 1

Al jaren keert Rik Smits (Opinie, 28 oktober) zich bij elke voorkomende gelegenheid tegen de vaste boekenprijs. Die is, denkt hij, nadelig voor de consument, de auteurs en de kwaliteitsboekhandel. Dat D66 en GroenLinks het systeem wettelijk willen verankeren, is voor hem nauwelijks te bevatten. Zijn bevattingsvermogen zal nog veel sterker op de proef worden gesteld als hij merkt dat het boekenvak en de schrijvers dat wetsontwerp in grote meerderheid van harte steunen, de kwaliteitsboekhandel voorop; dat CDA, PvdA en SP eveneens voor handhaving van het stelsel zijn; dat Europa het helemaal niet gaat verbieden zoals hij blijkbaar denkt; dat de meeste Europese landen het oude afsprakensysteem inmiddels in een wet hebben vastgelegd. Zou het hardnekkige misverstand misschien bij hemzelf kunnen liggen?

Smits hekelt de opmars van de bestsellercultuur: het concentreren van alle aandacht op een gering aantal titels, waardoor voor alle andere boeken een kort en onopvallend bestaan dreigt. Dat is inderdaad een gevaarlijke ontwikkeling, en ik denk graag met hem en Stevens en Vervoort mee over mogelijkheden om daar iets tegen te doen. Het misverstand van Smits is dat hij denkt dat de vaste prijs die ontwikkeling in de hand werkt. In werkelijkheid is het juist een rem: schaf je hem af, dan komt de bestsellercultuur pas goed in een stroomversnelling. Boeken die daar niet in passen en nu in elk geval nog een kans krijgen, zullen duurder worden en al gauw helemaal niet meer kunnen verschijnen. België en Zweden zijn daarvoor betere voorbeelden dan het onafzienbare Engelse taalgebied.

Smits baseert zijn opmerkelijke stelling op de margepolitiek van kortzichtige uitgevers, die volgens hem aan bepaalde grootafnemers veel grotere kortingen toestaan dan aan de kwaliteitsboekhandel. Dat zou erg dom zijn van die uitgevers. Volgens mijn gegevens overdrijft hij dan ook schromelijk, maar voorzover die uitgevers dat doen, zullen ze het zonder vaste boekenprijs zeker niet laten.

Niet te ontkennen valt overigens dat ook zonder extravagante marges een winkel die alleen stapels risicoloze boeken verkoopt goedkoper uit is dan een boekverkoper die investeert in assortiment en kennis van zaken. Dat is een probleem dat aandacht verdient, en dat in het wetsontwerp van Dittrich en Halsema ook krijgt. Maar zolang die goede boekverkoper niet duurder hoeft te zijn dan de bestsellerwinkel, houdt hij het concurrentievoordeel van zijn betere dienstverlening.

Echt een ramp wordt het pas als de bestsellerverkoper zijn voordeel ook nog eens in zijn verkoopsprijs tot uitdrukking mag brengen, zoals Smits wil. Het is niet de vaste boekenprijs, maar juist de afschaffing ervan die de kwaliteitsboekhandel in een hopeloze concurrentiepositie brengt. Die houdt die ongelijke strijd tegen de goedkopere bestsellerwinkel niet lang meer vol. Tenzij hij zelf zo'n marktconforme winkelier wordt. Tot nadeel van al die lezers die graag hun eigen, hoogstpersoonlijke toptien samenstellen. En van alle schrijvers die schrijven wat zij belangrijk vinden, en geen slaven van de markt willen zijn.

    • Aad Nuis