Strategisch akkoord blijkt vervluchtigd

Na de val van het kabinet staan de algemene financiële beschouwingen meer dan anders open voor onderhandelingen. Maar wie gaat alle electoraal interessante voorstellen betalen?

Dat was een verrassing gisteren in het CDA-blad Christen Democratische Verkenningen. Drie vooraanstaande economen van CDA-huize pleitten daarin voor een lossere omgang met de begrotingsregels. In deze tijden van economische krapte mag het tekort best wat verder oplopen, de staatsschuld in één generatie aflossen is nu wat al te ambitieus.

Het voorstel van de CDA-wetenschappers is tekenend voor de gewijzigde verhoudingen na de val van het kabinet. Geen van de coalitiepartijen voelt zich nog gebonden aan het twee weken geleden nog zo bejubelde `strategisch akkoord'. En dat is koren op de molen van de oppositie, zo blijkt vandaag bij de Algemene Financiële Beschouwingen, het debat tussen kabinet en Kamer over de begroting voor 2003. De LPF voelt zich onheus bejegend door de voormalige coalitievrienden CDA en VVD en neigt derhalve naar `recalcitrant gedrag'. In de woorden van financieel woordvoerder Van As: ,,Wij staan open voor voorstellen en amendementen van andere fracties, mits zij overeenstemmen met ons programma en voorzien zijn van een adequate dekking.''

De boosheid bij de oppositie over de weigering van de coalitiepartijen om de begrotingen in zijn totaliteit controversieel te verklaren, heeft plaatsgemaakt voor voorzichtige tevredenheid – zelden lag het debat over de begroting zo open als dit jaar. De oppositie beseft dat dit dé gelegenheid is om `de hardste kantjes' van het regeerakkoord af te halen. Voor enkele voorstellen lijkt inmiddels een meerderheid gevonden. Zo zullen de Melkertbanen in stand gehouden worden, blijft het spaarloon gehandhaafd en zal de fiscale regeling voor groen beleggen blijven bestaan.

Met de naderende verkiezingen hebben weinig partijen zin om het door het kabinet voorgestelde `zuur' (de bezuinigingen) voor `zoet' (de pas voor latere jaren geplande lastenverlichting) te laten gaan. Het sociale gezicht is belangrijk nu er weer stemmen getrokken moeten worden. De discussie zal er dan ook niet zozeer over gaan óf de Melkertbanen, het spaarloon en het groen beleggen in stand gehouden kunnen worden, maar hoe dat gebeurt.

Naar goed Haags gebruik worden voorstellen die geld kosten voorzien van een deugdelijke dekking. Bij de politieke beschouwingen in september bleek de bezuiniging op extern personeel een onuitputtelijke bron, vandaag en morgen zullen vooral de lastenverlichting voor het bedrijfsleven (500 miljoen) en de geplande verhoging van de fiscale aftrek voor werkenden ter discussie komen. Hier komt de rol van de sociale partners om de hoek kijken. De werkgevers eisen de 500 miljoen lastenverlichting op.

Ook een voorstel van CDA'er De Nerée om de Hanzelijn en de ondertunneling van de A2 bij Maastricht eerder uit te voeren kan op zich wel op een meerderheid rekenen, maar de oppositie voelt er weinig voor om daarvoor 100 miljoen te schrappen in het budget voor woningcorporaties, zoals het CDA voorstelt.

De VVD profileert zich gewoon rechts door de subsidievermindering voor de Melkertbanen onverkort overeind te houden en stelt zelfs voor 30 miljoen extra vrij te maken voor veiligheid en dat te betalen door een bezuiniging op de inburgeringsgelden voor asielzoekers.

De vreugde bij de oppositie over het open debat kan dus wel eens gedempt worden door de manier waarop die voorstellen gedekt gaan worden. Wordt het een `linkse' dekking of een `rechtse' – dat wordt de vraag. Maar met een LPF die onder voorwaarden voor een oplopend tekort is, en een CDA dat van de eigen economen het advies krijgt de staatschuld minder snel af te lossen, is zelfs morrelen aan de begrotingsregels nog mogelijk.