Kabeljauw verdwijnt niet van het menu

Vissers wacht volgend jaar een totaal vangstverbod van de ernstig bedreigde kabeljauw, zo kondigde Eurocommissaris Fischler gisteren aan. De consument krijgt kweek-kabeljauw.

Tong- en scholvisser M. de Boer uit Urk ziet het somber in. Waarschijnlijk gaat zijn visquotum volgend jaar nog verder omlaag. Voor het zoveelste achtereenvolgende jaar. Terwijl hij acht jaar geleden nog een gloednieuwe kotter heeft gekocht, voor vier miljoen euro. En onlangs heeft hij nog voor enkele honderdduizenden euro's aan quotum bijgekocht, in de verwachting dat hij volgend jaar juist meer zou mogen vangen. ,,Zo ga ik gegarandeerd kapot'', zegt hij geïrriteerd.

De Boer reageert op de uitlating die Franz Fischler, Europees Commissaris voor de visserij, gisteren deed. Fischler wil voor 2003 een totaal verbod voor de gerichte kabeljauwvangst op de Noordzee. Maar ook de tong- en scholvissers in de Europese Unie wil hij aan banden leggen. Want zij hebben kabeljauw als bijvangst. Als de plannen van Fischler doorgaan, zou dat volgens De Boer desastreuze gevolgen hebben voor de circa driehonderd tong- en scholvissers in Nederland.

Fischler deed zijn uitspraak een week nadat de International Council for the Exploration of the Sea (ICES) met nieuwe cijfers kwam over de volwassen kabeljauwstand. Die staat erg slecht voor. Ondanks eerder genomen maatregelen om die stand te verbeteren. Daarom kwam ICES dit keer met een hard advies: een totaal vangstverbod in de Noordzee. Niet alleen voor kabeljauw, maar ook voor wijting en schelvis. Fischler heeft dat advies overgenomen.

Nederland is in de ICES vertegenwoordigd door het Rijskinstituut voor Visserijonderzoek (RIVO). De Boer begrijpt ,,die visserijbiologen'' van het RIVO niet. Jarenlang hebben de Nederlandse vissers netjes hun vangstcijfers doorgegeven. Elke kilo werd geregistreerd. ,,En wat krijg je terug voor die samenwerking? Een doodsteek'', zegt De Boer. Volgens hem plaatst het blad Visserijnieuws het komend weekeinde een brief van een aantal tong- en scholvissers waarin ze hun samenwerking met het RIVO opzeggen. ,,Ze zoeken het maar uit'', zegt De Boer.

Ook directeur G. van Balsfoort van het Productschap Vis vindt de voorgestelde maatregelen van Fischler erg ver gaan. De tong- en scholvissers worden volgens hem onevenredig zwaar getroffen. ,,Waarom moet de hele sector bloeden voor een probleem dat ergens anders zit'', zegt hij. Nederland is verantwoordelijk voor tien procent van de jaarlijkse kabeljauwvangst in de Noordzee – vorig jaar lag de Total Allowable Catch (TAC) op ruim 49.000 ton. Ongeveer de helft van het Nederlandse aandeel is als bijvangst afkomstig van de tong- en scholvissers, een belangrijke sector voor de Nederlandse visserij. De andere helft komt van de kabeljauwvissers, waarvan Nederland er een stuk of tien telt. Veruit de meeste kabeljauw in de Noordzee wordt gevangen onder Britse vlag, bijna 20.000 ton.

De TAC voor kabeljauw schommelde in de jaren negentig rond de 100.000 ton, maar is na 1998 gekelderd. Aanhoudende overbevissing is het centrale probleem, aldus de visserijbiologen van ICES. Daardoor omvat bijvoorbeeld de paaistand momenteel nog maar zo'n 50.000 ton, wat eenvijfde is van die in de jaren tachtig. Een stand van 150.000 ton vis is minimaal nodig om de voortplanting veilig te stellen, denken ze.

Van Balsfoort geeft toe dat er wat moet gebeuren. Maar tegelijkertijd weet hij hoe moeilijk hervormingen zijn binnen de Europese Unie. ,,We denken nog te veel in nationale vloten'', aldus Van Balsfoort. Daarom draait het vaak uit op compromissen waarvan het effect niet altijd even duidelijk is. Vorig jaar kondigde Fischler al een tien weken durend vangstverbod op kabeljauw af voor bepaalde delen van de Noordzee. ,,Maar kabeljauw migreert, dus die maatregel was op zijn minst discutabel.''

Door het dalende vangstquotum voor kabeljauw is het aanbod op de markt gedaald, en de prijs gestegen. Begin 2000 lag de prijs voor een kilo kabeljauw nog op 11 euro, aldus cijfers van het Nederlands Visbureau. In het eerste halfjaar van 2002 was de prijs gestegen naar 14,58 euro per kilo. De gemiddelde Nederlander at vorig jaar 500 gram kabeljauw. ,,Eind jaren zestig lag de consumptie nog vier keer zo hoog'', zegt een woordvoerder van Nutreco, 's wereld grootste producent van gekweekte zalm. Kabeljauw is volgens hem een geliefde vissoort, met name in Europa. Sinds kort richt Nutreco zich daarom ook op de kweek van kabeljauw. Over twee jaar zullen de eerste exemplaren op de markt komen. Het bedrijf verwacht een snelle groei van de vraag. ,,Over tien jaar kan de markt zich meten met die van zalm'', zegt de woordvoerder.

Fischler staat voor een zware taak. Voor het eind van het jaar moeten de visserijministers het eens worden over de TAC's voor het komend jaar. Maar ook de hervorming van het Europese visserijbeleid staat op de agenda. Voor het eind van het jaar moet er overeenstemming zijn over eventuele wijzigingen voor de komende jaren. Fischler heeft vergaande ingrepen voorgesteld, maar Frankrijk, Spanje, Ierland, Griekenland, Italië en Portugal liggen dwars. Hoeveel er overeind blijft van Fischlers voorstellen is niet duidelijk. Duidelijk is wel dat de kabeljauw niet van het menu zal verdwijnen.

    • Marcel aan de Brugh