Sommigen zien in de EU de hand van de duivel... en anders wel die van Rome...of zelfs 't werk van een heilige

Wie heeft God aan zijn kant en wie houdt het met de duivel? Met die vraag kunnen in de Europese Unie heel andere scheidslijnen getrokken worden dan die tussen federalisten en eurosceptici. De Luxemburgse eurocommissaris Viviane Reding, onverdacht voorstandster van de Europese integratie, is er bijvoorbeeld van overtuigd dat er duivelse krachten huizen binnen de Europese Commissie. Toen ze nog christen-democratisch europarlementariër was, hield ze eens een toespraak over gevaarlijke sekten die zich in het ambtenarenapparaat van de Commissie genesteld hadden.

Sekten zijn in Redings ogen een gevaar voor Europa. Zijzelf is katholiek. Zij had, tot zij in 1999 lid van de Commissie werd, de nevenfunctie van redacteur van het Luxemburger Wort. Dat dagblad is eigendom is van het Luxemburgse bisdom. Sinds Reding eurocommissaris is, kan zij het ambtenarenapparaat van de Commissie als geen ander bekijken. Een vriendelijk verzoek om te vertellen welke complotten van sekten zij als eurocommissaris voor Cultuur, Jeugd, Onderwijs, Media en Sport heeft ontdekt, wijst zij echter resoluut van de hand. Ze is bij haar overtuiging over de rol van de sekten gebleven, maar vindt het ongepast om daarover in haar functie van eurocommissaris te praten.

Sommige Nederlandse orthodoxe calvinisten hebben de Europese integratie lang beschouwd als een complot van het Vaticaan. Het was in hun ogen daarom een zaak van de duivel. Volgens europarlementariër Hans Blokland (ChristenUnie-SGP) leeft deze gedachte ,,nog een beetje'' binnen het SGP-deel van zijn achterban. ,,Vroeger speelde de overtuiging een rol dat Europa een rooms-katholiek bolwerk was waar de paus invloed had. De twaalf sterren in de Europese vlag zouden de sterrenkrans om het hoofd van Maria voorstellen. Het zijn onbewezen samenzweringstheorieën die nog wat voortleven als sentimenten uit het verleden'', zegt hij.

De calvinisten waren vroeger in Nederland niet de enigen die de hand van het Vaticaan in Europa vreesden. Premier Willem Drees sr. zag in 1952 als sociaal-democraat een rooms-katholiek gevaar in de Europese integratie. Toen er bij de formatie van zijn nieuwe kabinet twee ministers op Buitenlandse Zaken zouden komen, drong Drees aan op de benoeming van de partijloze Beyen als eerstverantwoordelijk bewindsman. De katholieke Luns werd minister zonder portefeuille op hetzelfde departement.

Beyen was succesvol met een plan voor afbraak van douanebelemmeringen binnen Europa, wat geleid heeft tot de huidige interne markt. Maar hij wist daarmee ook de discussie op de lange baan te schuiven over een politieke gemeenschap van de zes landen van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS), de voorloper van de huidige Europese Unie. Daarmee deed hij Drees een genoegen.

De vraag is of het helemaal onzin was om een rooms-katholiek element bij de Europese integratie te zien. Op dit ogenblik is het bij de uitbreiding van de Europese Unie in ieder geval actueel. In de grootste kandidaat-lidstaat, Polen, heeft de rooms-katholieke kerk meer invloed dan in welk ander Europees land ook. Uitspraken van de Poolse paus Johannes Paulus II en van de bisschoppen zijn gebruikt om scepsis over de EU bij de Poolse bevolking weg te nemen. In Polen kan zelfs een linkse regering steun van de kerk goed gebruiken.

Politieke leiders van het eerste uur van Europa, zoals Konrad Adenauer, Alcide De Gaspari en Robert Schuman, waren katholieken. Schuman was een christen-democraat die als Frans minister van Buitenlandse Zaken op 9 mei 1950 het initiatief nam dat tot oprichting van de EGKS leidde. Het Vaticaan bekijkt op het ogenblik of hij als grondlegger van de Europese Unie zalig verklaard kan worden. Dat is de tussenstap naar de heiligheid.

Wie Schuman een handje in de richting van de zaligheid wil helpen, kan verschillende gebeden doen. Eén daarvan luidt : ,,Heer, U heeft gezegd: Zalig de vredestichters want zij zullen kinderen Gods genoemd worden (Mattheüs 5:9). Uw dienaar Robert Schuman heeft de volken van Europa gebracht: naastenliefde waar haat heerste; verzoening waar oorlog heerste; eendracht waar tweedracht heerste. Heer, schenk ons de vreugde om Robert Schuman, de vader van Europa, onder uw heiligen als een voorbeeld van de verantwoordelijke christelijke politicus te mogen eren. Amen.''

De 80-jarige René Lejeune heeft goede moed dat het Vaticaan voor het geval Schuman een spoedprocedure toepast waardoor de zaligverklaring al in 2005 door de paus kan worden afgekondigd. Paus Johannes Paulus II zou daarvoor voelen. Lejeune is de voormalige naaste medewerker van de in 1963 overleden Schuman. Hij behoort tot de initiatiefnemers voor de zaligverklaring die in 1989 getuigenissen over de uitzonderlijke gaven van de Franse politicus zijn gaan inzamelen. Voor het geval iemand een wonderbaarlijke genezing dankzij Schuman wilde melden, werd hij verzocht daar een doktersattest bij te voegen.

Totaal zo'n tweehonderd getuigenissen werden ingezameld, die onlangs voor diepgaand onderzoek naar Rome zijn gestuurd. Van genezingen was geen sprake. De voormalige socialistische Franse president François Mitterand is één van de velen die de poging om Schuman zalig te krijgen met een getuigenis heeft ondersteund.

,,Ik heb bij Schuman altijd het gevoel gehad in de aanwezigheid van een heilige te zijn'', zegt Lejeune. Met steun van de bisschop van Metz, die overtuigd was van Schumans heiligheid, werd een comité voor Schumans zaligverklaring opgericht. Misschien al over enkele jaren zal het Vaticaan met een oordeel over Schuman komen. Daarmee doet Rome z'n door sommigen gevreesde zegje in Europa.

In één van de gebeden voor Schuman wordt God gevraagd zijn gelovigen spoedig te laten zien dat ,,de kerk de herinnering eert van Robert Schuman, discipel en navolger van Jezus-Christus. Dat hij model moge staan voor wetgevers en bestuurders, opdat zij zich naar zijn voorbeeld ook dienaren van hun volken maken en dat zij werken aan de vrede en de gerechtigheid tussen de naties.''

De Landbouw- en Visserijraad van de EU vergadert van 27 tot en met 29 november over de hervorming van het landbouw- en visserijbeleid. Op 28 en 29 november vergaderen de Europese ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken over richtlijnen voor het asiel- en immigratiebeleid.

De Tweede Kamer behandelt deze week de begroting van het ministerie van Algemene Zaken en het koninklijk huis. Deze week vinden ook de algemene financiële beschouwingen plaats.