Druk op voetbaltrainer wordt groter

Voetbaltrainers leiden een stressvol bestaan. De afgelopen maanden werden diverse coaches bekritiseerd of bedreigd. Vorige week stapte Dwight Lodeweges op bij FC Groningen; hij was niet bestand tegen de druk. Hoe aantrekkelijk is het trainersvak nog?

Na de verloren thuiswedstrijd (2-3) tegen RKC zag zelfs `rasoptimist' Dwight Lodeweges het niet meer zitten. De trainer van FC Groningen gaf na één punt in acht wedstrijden gehoor aan de wens van de harde kern: hij nam ontslag. Volgens manager Henk Veldmate van FC Groningen was Lodeweges `geestelijk kapot.' Hij kon de druk van pers en publiek geen weerstand bieden en stapte op. Bedreigingen aan zijn adres hadden hem het laatste zetje gegeven. Supporters van FC Groningen hadden daarvoor al de bus van de eigen spelers bekogeld met stenen en Lodeweges voor het stadion opgewacht.

Eerder dit jaar ontvingen de trainers Hiddink (PSV),Van Marwijk (Feyenoord) en de inmiddels opgestapte Sparta-coach Rijkaard kogelbrieven. Vorig seizoen werd coach Adriaanse door zijn eigen aanhang weggehoond bij Ajax. Volgens Willem Veenman, voorzitter van de supportersvereniging van Feyenoord, is een trainer in slechte tijden een eenvoudige prooi voor kwaadwillenden. ,,Lodeweges werd bij FC Groningen gezien als een mislukkeling, maar hij moest werken met een kwaliteitsarme spelersgroep. Veel supporters willen niet inzien dat een trainer maar een klein radertje is in een groter geheel.''

,,De laatste tien jaar staan trainers veel meer onder druk dan voor die tijd'', zegt Hans Kraay. De oud-international had als coach Ajax, PSV en Feyenoord onder zijn hoede, maar stopte wegens problemen met zijn gezondheid. Kraay: ,,Het voetbalpubliek is mondiger geworden, het medialandschap en de belangen groter. Een trainer die niet presteert wordt tegenwoordig op straat uitgescholden en moet verantwoording afleggen aan tientallen journalisten. Voetbal en de pers hebben elkaar nodig, maar in periodes van sportieve rampspoed wordt elk conflict binnen een club enorm uitvergroot. Dat leidt tot stress bij trainers.''

Sportpsycholoog Rico Schuijers, die cursussen psychologie verzorgt bij de KNVB in Zeist, formuleert de definitie van stress als volgt: ,,Stress is het verschil tussen opgelegde eisen en capaciteiten. Als een voetbaltrainer niet denkt te kunnen wat er van hem wordt gevraagd, is sprake van stress. Diverse onderzoeken hebben uitgewezen dat het trainersvak een ongezond beroep is. Het is toch niet normaal dat een trainer die een duel vanaf de bank volgt een hartslag van 170 heeft?''

De afgelopen maanden werden diverse trainers maar ook clubbestuurders door individuen of supportersgroepen bedreigd. Niet alleen ontvingen ze kogelbrieven, maar werden ze soms ook thuis onaangenaam verrast. Zo zochten supporters van NAC oud-directeur Roelof Oltmans op in zijn woonplaats Oegstgeest en brachten ze vernielingen aan zijn huis aan. ,,De laatste jaren zijn er in het Nederlandse voetbal meer randdebielen bijgekomen'', stelt Jan Reker, directeur van de stichting Coaches Betaald Voetbal. ,,Het is toch belachelijk dat supporters van FC Groningen hun eigen trainer bedreigen?'' Reker is ervaringsdeskundige, al kwam het gevaar uit het buitenland. In het seizoen 1984-'85 werd Reker als trainer van PSV schriftelijk bedreigd door de Baader-Meinhoffgroep, omdat hij door hen werd gezien als werknemer van het kapitalistische Philips. ,,Ik heb nooit problemen gehad met Nederlandse supporters. Als ik in deze tijd nog trainer zou zijn, waarschijnlijk wel.''

De directe bedreigingen aan het adres van voetbaltrainers is volgens Nan Dirk de Graaff het gevolg van een maatschappelijke ontwikkeling en een dankbaar verkiezingsthema voor politici: gebrek aan respect voor mensen met gezag. De Graaff, hoogleraar sociologie aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, wil echter niet generaliseren: ,,Slechts weinig voetbalsupporters zijn uit op problemen. Het gaat altijd om een kleine groep. Die groep wordt wél gewelddadiger. We leven in een maatschappij waarin bevrediging van de eigen wensen belangrijk is. Mensen willen meteen geholpen worden door de dokter en niet in de rij staan bij de bakker. In een voetbalstadion eisen ze mooi voetbal en resultaat. Als dat resultaat niet behaald wordt, laten ze eerder en duidelijker hun afkeer daarvan blijken. Dat kan tot excessen leiden. Politici kunnen voetbaltrainers beschermen tegen agressieve supporters. In Den Haag wordt dit probleem wel gesignaleerd, maar er wordt niets aan gedaan.''

Oud-trainer Hans Kraay is het met De Graaff eens: ,,Voetbalsupporters krijgen van de politiek de mogelijkheid om zich te misdragen. Zeker in de stadions is alles geoorloofd. Waar is de harde hand uit de jaren vijftig? De idioten die Oltmans thuis kwamen opzoeken moeten gewoon worden opgespoord en aangepakt. Dat geldt ook voor de aanhangers van FC Groningen die de spelersbus van hun eigen ploeg bekogelden met stenen. Helaas gebeurt er niets.'' Directeur Reker van de stichting Coaches Betaald Voetbal: ,,Politici houden zich meer bezig met snelheidscontroles dan met de veiligheid in voetbalstadions.''

Ondanks dat het beroep veeleisend is, zouden Reker en Kraay, als dat mogelijk was, toch weer kiezen voor het zware bestaan van voetbaltrainer. Reker: ,,De passie voor voetbal zit diep. Lodeweges is nu een gebroken man, maar zal na een tijdje toch weer aan de slag willen.''

Kraay: ,,Als coach heb ik ook weleens vervelende dingen meegemaakt, maar de liefde voor voetbal overwint altijd. Succes werkt nu eenmaal verslavend.''