De dood als vorm van gratie

Het geluid van ijzeren gevangenisdeuren klinkt angstaanjagend. Eén van de gedetineerden is de Amerikaanse meervoudige moordenaar Gary Gilmore, 35 jaar. In 1977 werd hij geëxecuteerd. Aanvankelijke werd zijn executie uitgesteld en veranderd in levenslang. Maar daartegen verzette Gilmore zich: hij wilde dat de `zoete vogel van de dood' zich over hem ontfermde. De dood vond hij de gerechtigde straf; levenslang ervaarde hij als een laffe vernedering.

Met dit dramatisch interessante gegeven de dood als vorm van gratie – schreef Herbert Bitter het radiodrama De ogen van Gary Gilmore, geregisseerd door Marlies Cordia. De muziekband is gecomponeerd door Jeroen Kuitenbrouwer. De uitzending is een mooie vorm van eenheid tussen monologue intérieur en dreiging van buitenaf, tussen binnen- en buitenwereld. Acteur Hans Dagelet geeft met zijn vaak bezeten, wat nasaal-scherp klinkende stem een dimensie aan Gilmore die het midden houdt tussen weerzin en compassie. Dat is een vreemd effect van dit soort moordenaarsdrama's uit het verleden: op een bepaalde manier ontstaat begrip, mede door de afstand in tijd. Hij vertelt gepassioneerd over zijn geliefde meisje. Zijn ouders komen aan bod en zonder dat de schrijver dat opzettelijk doet geeft hij een freudiaanse impressie van Gilmore's leven. Een extreem gewelddadige vader en een moeder die lid is van de sekte der mormomen en op een al te opdringerige en dominante wijze haar liefde toont. Natuurlijk houdt deze gevangene ook van Johnny Cash, de geweldige zanger die `live' in de gevangenissen optrad.

We krijgen inzicht in Gilmore's verleden, zijn plotse buien van agressie en zijn onvoorwaardelijke liefde voor zijn vriendin, die hij de `Witte Vogel' noemt omdat Una Paloma Blanca van George Baker zijn lievelingslied is. Het begrip dat ontstaat is een verwarrende ervaring voor de luisteraar. Daarom komt de uiteindelijk verlossende executie door vijf schutters toch als een keiharde schok.

De ogen van Gary Gilmore, morgen, 747AM, 16.02-16.45u. en herhaling, Radio 1, 0.02-0.45u.

    • Kester Freriks