De brand de baas

Na de ramp in Volendam wordt meer nagedacht over hoe brand te voorkomen en te bedwingen. Branddeken en de rookmelder behoren favoriet te zijn.

`Brand kan bij iedereen uitbreken, niet alleen bij de buren', is de ervaring van Fred Lek, sinds dertig jaar werkzaam bij Brandweer Den Haag waarvan twintig als voorlichter. Dat komt mede doordat iedereen de elektrische leidingen en apparaten heeft waarmee het gros van de branden begint. Open haarden lijken een evident gevaar, maar veroorzaken misschien vijf of zes van de 2100 branden die de Haagse Brandweer jaarlijks bestrijdt. De omgevallen kaars? Leks ervaring is dat daar haast altijd iemand getuige van is. Maar niet van de spontaan ontvlammende televisie. ,,In stand by blijft er stroom staan op het hoogspanningsgedeelte. Dus wij zeggen al jaren: zet de tv helemaal uit als je gaat slapen of het huis verlaat.'' De meeste huizen hebben goede elektriciteitsleidingen, maar zelfs bij de meest brandveilige families staan ijskasten, koffiezetapparaten en wekkerradio's. En ook die kunnen gaan smeulen. En branden. Lek heeft het allemaal meegemaakt.

Hoe kunnen we brand voorkomen, detecteren, bestrijden en ontvluchten? Welke producten moeten we aanschaffen. En – vooral na de ramp in Volendam – wat en hoe te impregneren?

Richard de Wit van Ajax Brandbeveiliging weet dat dankzij de aantrekkende vraag: ,,Die publiciteit zien wij doorwerken naar het gezin.'' Brandvertragend wil zeggen dat er gedurende hooguit vijftien seconden vlamverschijselen mogen optreden, gevolgd door maximaal één minuut nagloeien, nadat er zes seconden een brandende aansteker onder is gehouden. ,,Als je iets niet aan kunt krijgen gaat het ook niet branden'', stelt De Wit. Met het Ajax brandvertragend impregneermiddel à 9 euro per spuitbus kan iedereen elk kerststukje redelijk vlamresistent maken, en ook alle tafelkleedjes en gordijnen. Het publiek profiteert daarbij van `een nieuwe generatie impregneermiddelen', zonder bromides en andere ellende. Vlekken doen ze ook niet: het kan volgens De Wit ook prima op het bankstel. Sinds kort heeft Ajax X-mas Safety een speciaal middel voor takken en ander decembergroen, nu nog alleen in een jerrycan, volgend jaar ook in spuitbus.

In veel huizen zijn mensen het enige branddetectiemiddel: ze zien of ruiken het wel. Alleen zien en ruiken ze niets als ze slapen. Vandaar dus rookmelders, volgens Lek ,,het allereerste wat je moet kopen''. Monteer ze aan het plafond, want rook is warm en stapelt zich vanaf het plafond naar beneden op. In elke ruimte een rookmelder kan geen kwaad, maar de gangen zijn relatief de beste plekken aangezien dat ook de vluchtroutes zijn. Volgens het nieuwe bouwbesluit moeten in elke nieuwbouwwoning vanaf 2003 op alle verdiepingen optische rookmelders zitten, aangesloten op het lichtnet, voorzien van back up batterijen en doorgekoppeld zodat ze bij rook allemaal tekeer gaan.

De lichtnetaansluiting is nuttig maar niet essentieel voor de veiligheid: een rookmelder met batterij geeft een maand lang piepsignalen als de batterij leegraakt. In een optische rookmelder zal binnendringende rook een lichtstraal reflecteren die normaliter wegvalt tegen een mat, zwart oppervlak. De ionisatiemelder werkt met een minuscule radioactieve bron (en mag daarom vanaf 2006 niet langer worden verkocht) die afwijkende deeltjes detecteert. Over het algemeen is de optische melder (omstreeks 30 euro) beter dan de populaire ionisatiemelder (omstreeks 10 euro) die nog wel eens alarm slaat bij sigarettenlucht of de geur van aangebrande aardappelen. Maar ook een optische melder hang je niet dicht bij, en zeker niet in een keuken.

Behalve de doorbraak van de optische melder is het nieuw om stand alone rookmelders, met batterij, draadloos te schakelen: als één apparaat iets ruikt gaan ze allemaal af. Neem nog een telefonisch alarmeringssysteem als X-Pervisio van Rexel Security, en bij brand tijdens je vakantie in Frankrijk gaat je gsm en/of de telefoon van de buren en/of de telefoon van een alarmcentrale.

Rookmelding kan ook supergevoelig, met aspiratiesystemen zoals Vesda en Kidde vanaf een euro of tienduizend inclusief montage. Via buizen met aanzuigopeningen in het hele pand worden bij voortduring luchtmonsters genomen en op een centraal punt door een laserstraal geleid, die alle stofdeeltjes telt en meet. Volgens André de Vries van Esser Nederland, leverancier van aspiratiesystemen, zijn zelfs de minst gevoelige ongeschikt voor gewone woonhuizen waar deuren open en dicht gaan en stof wordt gezogen. ,,Ze zijn vooral voor bedrijven met een gecontroleerd klimaat. Het voordeel is dat je die buizen in één keer in alle ruimtes installeert, liefst bij de bouw, en er dan geen omkijken meer naar hebt.''

Foutmeldingen blijven een bezwaar van gewone rookmelders. Deel wat stevige sigaren uit en iedereen zit even later rechtop in zijn stoel. Mede daarom verkiest Imco Boelsma van Ajax Brandbeveiliging optische boven ionisatie rookmelders: ,,Ze geven minder valse meldingen en de mensen laten ze dus beter aan het plafond zitten. En ze reageren beter op smeulbrand, waarmee de meeste binnenhuisbranden beginnen.'' In ruimtes waar vaak rook zonder brand is te verwachten, zoals keukens en garages, kunnen temperatuurmelders aanvullende veiligheid bieden: als het snel heter wordt slaan ze aan bij een graad of zestig.

Wanneer brand is uitgebroken en opgemerkt, en niet te groot is, weten bezitters van een brandblusser wat hen te doen staat: de brandblusser zoeken. Want, weet Lek, ze verdwijnen vaak in een kast. Ze blussen uitstekend maar minder lang dan vaak wordt aangenomen. Lek waarschuwt dat een poederblusser van twee kilo in vier seconden leeg is. De zeskiloblusser doet het twaalf tellen, maar is niet populair, zeker niet bij ouderen. Schuimblussers blijven wat langer actief, met zes liter spuit je 55 seconden. Het probleem van alle blussers blijft dat er slecht mee valt te oefenen. Lek maakte mee dat een blusser tegen een dichte, fikkende oven werd leeggespoten. Iemand anders wierp er een in een brandende auto. Bijkomend bezwaar van sommige schuimblussers is dat elektrische stroom straalopwaarts de blussende partij kan bereiken, dus neem een sproeischuimblusser.

Een brandslang wijst zich beter, temeer daar het blusmiddel niet op raakt. En, niet onbelangrijk: ,,Wij blussen bijna alles met water'', aldus Lek. Het is de keus van professionals. ,,Een liter water geeft 1700 liter stoom en daarmee verdrijf je de zuurstof'', verduidelijkt hij. Echter: water in een brandende pan heeft het effect van een handgranaat.

De beste brandbestrijder om in huis te hebben, zegt Lek stellig, is de blusdeken, een soepel product van dichtgewoven kunststof. ,,En dan liefst een grote, van 1,80 bij 1,80.'' In een opslagplaats van de kazerne doet hij voor hoe je met zo'n deken kunt vluchten door hem rond je handen te wikkelen en ermee langs een brandhaard te lopen. Net zo makkelijk werp je hem over een pan brandend vet of over een vlammende fauteuil. Het vuur kan zich niet meer verspreiden en kampt spoedig met zuurstoftekort. En dan: de brandweer bellen en wegwezen, want rook blijft het grootste gevaar.

Websites:

www.brandweer.nl; www.ajaxfire.nl; www.nibra.nl; www.rexel.nl

    • Michiel Hegener