Tsjetsjenen dreigen met executies

Het Tsjetsjeense zelfmoordcommando dat in Moskou zevenhonderd musicalgangers gevangen houdt, dreigt gijzelaars te executeren. De terroristen eisen dat het Russische leger een begin maakt met de terugtrekking van troepen uit Tsjetsjenië.

Gisteren circuleerden meerdere ultimatums, eerst om zes uur 's avonds, daarna zes uur de volgende ochtend. Omstreeks vier uur 's ochtends lokale tijd klonk een explosie en renden twintig politiemannen van het gebouw weg. De enige straat van waaruit direct zicht op de schouwburg bestaat werd door agenten hermetisch afgesloten. Twee uuur eerder waren twee gijzelaars per ambulance afgevoerd. Volgens persbureau Interfax betrof het een vrouw met een buikwond en een man met een hoofdwond. In het gebouw werden eerder op de avond schoten gehoord.

Vier Azerbajdzjaanse gijzelaars mochten na het invallen van de duisternis de schouwburg verlaten. Water, voedsel en medicijnen werden naar binnen gereden. Een groot aantal onderhandelaars maakte in de loop van de dag zijn opwachting in de foyer, onder wie de voormalige Russische premier Primakov, de Kaukasische politicus Roeslan Aoetsjev, de journalisten Anna Politkovskaja en Mark Franchetti en een cameraploeg van het station NTV.

Politkovskaja bleef enkele uren in het theater. Zij geniet groot respect onder Tsjetsjenen en in het westen wegens haar scherpe en riskante verslaggeving. ,,Als eerste moet Poetin persoonlijk zeggen dat de oorlog voorbij is'', verklaarde zij na afloop. Bij een eerste teken van terugtrekking van Russische troepen zouden dan ,,alle gijzelaars worden vrijgelaten''.

Journalist Franchetti had de indruk met ,,professionele strijders'' te hebben gesproken. Hij was geducht gefouilleerd bij binnenkomst, de gijzelnemers gedroegen zich rustig en gedisciplineerd. Ook Franchetti gelooft dat er ruimte is voor onderhandelingen. ,,Ik twijfel er niet aan dat ze de schouwburg opblazen bij een bestorming. Maar als ze zeker zijn te sterven, waarom dragen ze dan maskers?''

Zender NTV toonde gisteren beelden van de gijzelnemers. Vrouwen met sluiers en zwarte gewaden paradeerden met pistolen en plastic explosieven voor de camera en frummelden aan een ontsteking.

Hun leider Movsar Barajev beklemtoonde dat hij op bevel van de Tsjetsjeense opperbevelhebber Maschadov opereert. Achmed Zaitsjev, de woordvoerder van Maschadov, ontkent dat.

Oleg Mironov, het hoofd van het presidentiële comité voor de mensenrechten, zei te geloven dat een compromis mogelijk is. ,,Er zijn overbodige troepen in Tsjetsjenië, die kunnen wij zichtbaar terugtrekken'', zei Mironov tegen deze krant. ,,We kunnen ook beloven dat het leger dorpen voortaan niet volledig platbombardeert als er tien strijders doorheen trekken.'' Volledige terugtrekking was volgens Mironov geen optie. ,,Maar we kunnen dit conflict alleen oplossen door concessies over en weer.'' [ Vervolg OVERLEG: pagina 4]

OVERLEG

Betogingen tegen oorlog Tsjetsjenië

[Vervolg van pagina 1] Mironov is niet de enige Moskouse politicus die plots een lans breekt voor onderhandelingen. Dat woord, al jaren taboe in het Russische lexicon, zong gisteravond rond in de Russische talkshows. Verwanten van de gijzelaars betoogden sinds de hele dag voor een eind aan de oorlog in Tsjetsjenië. Dat hadden de gijzelnemers hen 's ochtends via mobiele telefoons bevolen. De familieleden werden niet toegelaten op het Rode Plein. Rond het middaguur werden voorbedrukte spandoeken rondgedeeld. Acteurs van de musical Nord-Ost zongen rond het politiekordon met tranen in hun ogen liederen uit de show voor hun gegijzelde collega's. Elders zong een groep bejaarden: ,,Cirkel toch niet om mijn hoofd, zwarte kraai''.

De ontwikkelingen lijken het Kremlin te verontrusten. Onderminister van Binnenlandse Zaken Vladimir Vasiljev zei dat er een eind komt aan directe uitzendingen rond het theater. ,,Wij zijn bereid samen te werken (met de media, red.) en informatie te verstrekken, maar directe uitzendingen op een terrein waar activiteiten plaatshebben, inclusief die van speciale troepen en politie, kunnen niet door de beugel.''

Het Kremlin heeft de oorlog in Tsjetsjenië sinds 1999 deels uit het nieuws gehouden door vrije verslaggeving aldaar onmogelijk te maken. Journaliste Politkovskaja werd meermalen gearresteerd, mishandeld en met de dood bedreigd. Anderzijds is duidelijk dat de gijzelnemers in de schouwburg toegang hebben tot televisie, radio, internet en mobiele telefonie en de media actief manipuleren. ,,We moeten nadenken hoe te informeren zonder gevaarlijke reacties los te maken'', erkent Aleksej Venediktov, hoofdredacteur van radiozender Echo Moskvi en voltijd-criticus van het Kremlin.

Een somber ogende president Poetin liet gisteravond weten open te staan voor ,,elk soort contact'' met de gijzelnemers. Hij riep op geen wraak te nemen op Tsjetsjenen of andere moslims.

    • Coen van Zwol