Leonardo da Vinci's wraak op de kerk

Miljoenen gelovigen zijn de afgelopen eeuwen in Turijn neergeknield bij de linnen doek waarin Jezus na de kruisafneming zou zijn gehuld. Het doodskleed is altijd met zorg gekoesterd, al was het maar omdat de doek de eigenaar het huis van Savoye, sinds 1983 het Vaticaan het vereiste religieuze aroma verleent. Het linnen, dat resten van bloed, zweet en mirre zou bevatten evenals sporen van destijds in Palestina vigerende planten, heeft enkele keren aan een zijden draad gehangen. Een paar jaar geleden nog wist een brandweerman de relikwie van de vuurdood te redden.

Aan het eind van de negentiende eeuw kreeg de belangstelling voor de lijkwade een nieuwe impuls toen fotonegatieven de voor- en rugzijde van een menselijk lichaam openbaarden, inclusief een gebaard gelaat. Jezus? Het beslissende antwoord bleef uit tot 1988. Toen bleek uit koolstofdateringsonderzoek dat de doek met 95 procent zekerheid stamde uit de periode tussen 1260 en 1390. En zie, sindsdien heeft de sindonologie (lijkwadekunde) een nòg hogere vlucht genomen en heeft zij een krachtige positie in de quasi-wetenschappelijke literatuur weten te veroveren. In Nederland verheugde zich onder meer `Het Jezuscomplex' in de belangstelling, waarin de twee auteurs concluderen dat in 1988 met de lijkwademonsters is geknoeid, dat het kleed dateert uit het begin van de christelijke jaartelling en verrassenderwijs een levende Jezus heeft bevat. Geen wonder dat de Heilige Stoel liever achter het koolstofonderzoek bleef staan, want die laatste conclusie zet de leer van de menselijke verlossing door Christus' kruisdood op losse schroeven en zou, indien serieus genomen, de grootste heisa geven.

National Geographic doet nu ook een duit in het zakje met een documentaire die de lijkwade afspiegelt als een meesterlijke vervalsing. Met gebruikmaking van een camera obscura en van chemicaliën schilderde Leonardo da Vinci (1452-1519) zijn eigen gezicht op het linnen. Dat het koolstofonderzoek het kleed ruim vóór zijn geboorte dateert is geen beletsel: in Leonardo's tijd circuleerde in Italië genoeg oud linnen uit het Midden-Oosten. Leonardo's wetenschappelijke kennis en zijn artistieke talent stonden garant voor een overtuigend resultaat. Kenner van de anatomie, verwoed lijkensnijder en altijd bereid het raadsel te vergroten. Het was de zoete revanche op de kerk door een man die niet God, maar de natuur als zijn leermeester beschouwde. Hoe frappant is de gelijkenis tussen zijn zelfportret als oude man en het gebaarde gezicht op het fotonegatief! Boude stelling, brakke bewijsvoering. De op gepaste momenten aanzwellende baroktonen kunnen daaraan weinig veranderen.

Leonardo: The man behind the shroud, zondag, National Geographic, 21.00-23.00u.

    • Charles Coster