Jazz met tikjes op tabla en kanjeera

Hoe vervoer je acht muzikanten met instrumenten door de eeuwige spits van Bangalore? Simpel, je chartert per twee- of drietal een scootertaxi en roept dan à la James Bond `volg die rikshaw'. Voor het Europees-Indiase octet Bhedam was het een maandlang dagelijkse kost en dus heet het in India opgenomen debuutalbum Rickshaw Chase. Eergisteren werden de nummers daarvan voor het eerst live in Nederland uitgevoerd in Theater Korzo in Den Haag.

Dat bandleider/bassist Mark Haanstra en violist Oene van Geel ooit muzikaal op het subcontinent verzeild zouden raken lag voor de hand – zij bestudeerden al op het conservatorium klassieke muziek uit Zuid-India. Maar de vier andere westerse bandleden zijn vooral geworteld in de jazz en improvisatiemuziek. Alleen door een maandlang hun oren wijd open te zetten vonden ze aansluiting bij de ragavirtuozen uit Karnathaka.

De Indiërs in het gezelschap, B.C. Manjunath en Udayraj Karpur, moesten ook concessies doen: spelen van bladmuziek en met veel abrupte breaks ligt bepaald niet in de traditionele lijn van eindeloze variatie op complexe ritmepatronen.

Toch vormen hun vingervlugge tikjes op mredangam, gatham, tabla en kanjeera het fundament van Bhedams muziek. De composities zijn sterk cyclisch opgebouwd en ritmische ontwikkeling speelt een bijzonder grote rol. Maar in de doorwerking van thema's is, hoe staccato ook gespeeld, een duidelijk westerse inbreng te herkennen. De resulterende masala mix is uitgesponnen, sommige nummers duurden wel twintig minuten, en neigt naar exotisch getinte minimal music.

Soms waren de thema's iets te flauw stereotiep, zoals het slangenbezweerdersdeuntje in `It's still yesterday'. Maar op geïnspireerde momenten werden er twee of meer melodieën over elkaar gelegd en roffelden de percussionisten ritmische patronen uit wel vier vellen tegelijkertijd.

Dan hing het erom – wordt dit wring of swing? – maar de bandleden telden hun partijen altijd keurig tot op de éénzestiende noot uit zodat uiteindelijk alles prima op zijn plek viel.

Na de pauze kwam het achttal helemaal los. Vooral het sferische `Stone Soup' toonde aan wat deze oost-west fusie vermag. Na een opening waarin de Indiërs steeds meer ultrakorte nootjes rondom een loom rollende baslijn plakten, liet Van Geel horen dat hij goed naar Kunnakkudi Valayappatti en wijlen V. Lakshminarayana heeft geluisterd. Een goed gedoseerd synthesizergeluid maakte de muzikaal-geografische vervreemding compleet.

Bhedam doet zijn naam, wat Sanskrit is voor `verandering', eer aan.

Concert: Bhedam. Gehoord: 24/10 in Theater Korzo, Den Haag. Herh.: 26/10 Utrecht; 27/10 Harderwijk; 28/10 Eindhoven; 6/11 Spijkenisse; 8/11 Tilburg; 9/11 Amsterdam; 10/11 Rotterdam; 14/11 Velp.

    • Edo Dijksterhuis