Feestvarken voor een jaar

Morad Bouchakour (36) studeerde fotografie aan de Koninklijke Academie in Den Haag. Hij is medewer- ker van diverse tijdschriften in binnen- en buitenland en doet veel reclameopdrach- ten. Het afgelopen jaar werkte hij in opdracht van het Rijksmuseum en NRC Handelsblad aan een project over feestcultuur in Nederland. Bouchakour woont met zijn vriendin Natasja Reeuwijk afwis- selend in Amsterdam en New York.

Zomer 2001

Al een tijdje weet ik dat ik in de race ben voor Document Nederland, de foto-opdracht van het Rijksmuseum en NRC Handelsblad. Ik kan niet wachten tot ik uitsluitsel krijg. Om de zoveel tijd bel ik of ze al iets weten en ook ben ik alvast begonnen met fotograferen. Misschien ben ik wel iets te opdringerig.

Hoewel ik het al superdruk heb, lijkt het me fantastisch een jaar aan één opdracht te werken die bovendien over Nederland gaat. Na mijn afstuderen in 1995 had ik het wel even gezien in Nederland en vertrok ik voor een jaartje naar New York. Dat beviel zo goed dat het uiteindelijk járen werden. Ik heb mij fotografisch het meest in New York gevormd. Toch begon mijn interesse voor Nederland de laatste tijd te groeien. Het is opmerkelijk dat ik nu misschien een opdracht over Nederland krijg. Tegelijkertijd staat de gedachte om het komend jaar veel in Nederland te moeten zijn, me ook tegen.

Ik realiseer me dat zo'n groot project, ondanks het honorarium van de krant en het museum, een behoorlijke aanslag zal doen op mijn financiële reserves. Als me verteld wordt dat ik de opdracht krijg, besluit ik in de zomer flink hard door te werken als compensatie voor de tijd en het geld dat ik straks moet inleveren.

Augustus

Eind augustus het eerste werkoverleg in het Rijksmuseum. Naar aanleiding van het koninklijk huwelijk van Willem-Alexander en Máxima wordt gedacht huwelijksfeesten als onderwerp te nemen. Dit idee staat mij aan, ik hou van dingen die niet altijd zijn wat ze lijken. Als fotograaf heb ik vroeger veel bruiloften meegemaakt. Voor de buitenwacht zagen ze er idyllisch uit, maar als je goed keek zag je dat er sluimerende familievetes werden uitgevochten.

Uiteindelijk besluiten we het onderwerp ruimer te nemen en er `feestcultuur in Nederland' van te maken. Ook goed. Ik geef er altijd de voorkeur aan een onderwerp van te voren niet al te strak af te bakenen, dan kun je al fotograferend/ ontdekkend nog alle kanten op. Later zal blijken dat ik het mezelf in dit geval erg moeilijk heb gemaakt. In één jaar fotograferen hoe Nederland feest viert is een zware opgave, zo niet een onmogelijke.

31 augustus

Het huwelijk van Majorie en Erik is het eerste feest dat ik `officieel' voor het project fotografeer. Het fascineert me dat Majorie en Erik, kennissen van me, roze als thema hebben gekozen voor hun bruiloft. Zou roze de lievelingskleur van Erik zijn? Het interessante aan deze opdracht is dat ik zelf nooit naar feesten ga. In elk geval niet naar grote feesten. Net als de meeste mensen die straks naar mijn foto's gaan kijken, zal ik veel feesten voor het eerst van dichtbij zien. Dit is voor mij het spannende aan deze opdracht.

29 september

Hanna Claassen, mijn moeder, wordt zestig. Mijn zus is al een jaar bezig om een surprise party voor haar te organiseren in een vrouwencentrum in Amsterdam-West. Een feest met lang uit het oog verloren vrienden en familieleden, beslist geschikt voor de serie. Omdat het in mijn eigen kring is, had ik gedacht dat fotograferen makkelijk(er) is. Niets blijkt minder waar: de meeste gasten heb ik zelf meer dan tien jaar niet gezien.

November

Ik heb nu een aantal feesten gefotografeerd en begin me te realiseren dat ik vooral in mijn eigen vrienden- en kennissenkring bezig ben. Omdat ik als gast op deze feesten ook een sociale rol speel, kan ik me niet volledig op het fotograferen concentreren. Bovendien zijn de meeste feesten in de Randstad, en Nederland is een stuk groter. Het zwakke punt van een opdracht als deze is dat geen rekening wordt gehouden met research en productie, beide van groot belang voor de invulling van de fotografie. Als ik naast mijn gewone werk veel tijd aan dit project wil besteden, dan zou eigenlijk iemand anders zich hiermee moeten bezighouden.

5 december

Ik fotografeer vier verschillende sinterklaasfeesten. Het opvallendst is het feest van Onze Wereld, een zeer gemengde basisschool in de Bijlmer. Zwarte piet, die veel kinderen angst inboezemt, bevindt zich hier in gezelschap van net zo zwarte kindjes. Toch zijn deze kinderen net zo bang als ik vroeger zelf was.

December

Lang voordat ik deze opdracht kreeg, had ik een vakantie gepland in december. Ik heb deze reis echt nodig om bij te komen van een jaar hard werken. Wat te doen? Als ik in de feestmaand niet in Nederland ben, zullen kerst en oud en nieuw in mijn fotoserie ontbreken. Met de nodige schuldgevoelens besluit ik toch weg te gaan, zodat ik volgend jaar uitgerust en fit aan de opdracht kan werken. Op mijn vakantiebestemming, aan de andere kant van de wereld, kom ik opmerkelijk genoeg veel Nederlanders tegen die op de vlucht zijn voor de feestdagen. Ze hebben geen zin in de verplichte gezelligheid en de traditionele vreetpartijen met kerst en oud en nieuw.

Januari 2002

Tijdens mijn vakantie heb ik veel tijd gehad om na te denken over hoe het verder moet met dit project. Ik heb het gevoel vaak achter de feiten aan te lopen. De afgelopen tijd attendeerden veel mensen me op leuke en voor dit project zeer geschikte feesten als ze helaas al voorbij waren. Dit werkt niet langer. Ik vraag mijn vriendin Natasja om de komende periode research en productie voor mij te doen.

2 februari

Op de dag van het koninklijk huwelijk loop ik 's ochtends met enig wantrouwen naar het perscentrum. Gisteravond bleek tot mijn verbijstering dat de voor mij geregelde perspassen niet klopten. Ik mocht het Nationaal Huwelijksfeest in de Amsterdam Arena wel bezoeken, maar uitsluitend zonder camera's. Als blijkt dat ook de passen voor vandaag niet kloppen word ik woedend. Ik besluit uiteindelijk het toegestroomde publiek te gaan fotograferen. Zo vroeg in de ochtend valt het aantal toeschouwers echter tegen. Dit heeft als voordeel dat ik me vrijelijk kan bewegen. Tegen de tijd dat de koets langskomt, ben ik eigenlijk al klaar. Ik ga naar huis om wat te slapen; vanavond moet ik nog naar Maximaal, een danceparty ter ere van het huwelijk.

Februari

Ik fotografeer meestal met een middenformaat camera, een Mamiya RB. Dit is een zeer zware camera die eigenlijk niet bedoeld is om mee uit de hand te fotograferen. Ik werk meestal met een assistent die met mij meeloopt en een extra flitser met zich meedraagt. Omdat daar geen budget voor is, heb ik tot dusver alles zelf gedaan. Dit maakt het fotograferen op feesten voor mij fysiek erg zwaar. Ook het vele reizen – inmiddels bezoek ik feesten in het hele land – en de lange nachten beginnen me op te breken. Mijn vriendin, die regelmatig meegaat om ter plekke dingen te regelen, begint mij nu ook noodgedwongen te assisteren. Dat werkt verrassend goed. Natasja kent mijn werk nu een paar jaar, waardoor ze als assistent snel door heeft waar ik naar toe wil wat betreft fotografie. Bijkomend voordeel is dat we na nachtelijke feestpartijen naar hetzelfde huis rijden. Doordat het samenwerken zo goed gaat, begint de vaart er nu goed in te komen.

29 maart

Ik heb voor mijn werk al de halve wereld afgereisd, maar voor deze opdracht kom ik op plekken die, hoewel ze dicht bij huis zijn, nooit mijn aandacht hebben getrokken. Bijvoorbeeld Awakenings, een technoparty in Rotterdam. De energie van deze feestende meute en het ritme van de muziek is echt verbazingwekkend. Nog nooit zulke harde muziek gehoord en dat terwijl ik oordoppen in heb. Ik fotografeer tot 's ochtends vroeg in een roes. Dit moet je een keer meegemaakt hebben.

April

Ik ben gefascineerd door het gewone, het alledaagse, en ben van mening dat de meeste feesten daar eigenlijk ook onder vallen. De meeste zijn al zo vaak gevierd dat er sprake is van gewenning. Zo lang niemand té dronken wordt of anderszins uit de toon valt, is het verloop van een feest vaak al vooraf bekend. De aanwezigheid van een camera is voor veel feestgangers reden voor grote opwinding. Ik ben me er al een tijdje van bewust dat ik, samen met mijn assistent met haar grote flitser op stok, een soort attractie ben. Dit terwijl ik juist graag niet al te aanwezig wil zijn. Ik wil dat mensen weer in hun eigen ritme komen, feestvieren zoals ze dat altijd doen.

19 mei

Om zo min mogelijk op te vallen, probeer ik mij voor ieder feest zoveel mogelijk naar de gelegenheid te kleden. Maar in mijn kledingkast bevindt zich niets, maar dan ook niets dat geschikt is voor een kinky party. Dat is een probleem, want vanavond mag ik naar Wasteland, een party waar de dresscode lak, leer, rubber of niets is. Met veel moeite scharrel ik een outfit bij elkaar: latex shirtje van Marc, paardrijlaarzen van Serge en een rok van mezelf.

Op het feest blijk ik enorm overdressed. Letterlijk dan. De meeste mensen zijn wat schaarser gekleed. Hun outfits zijn in elk geval een stuk creatiever en sensationeler. Al snel krijg ik de opmerking dat mijn America Today-short onder mijn rok niet zo sexy is. Weg ermee dus. Dit is mijn eerste feest in dit soort. Het is even wennen. Op ieder feest moet je in het begin acclimatiseren, de situatie aanzien en kijken hoe mensen reageren op je aanwezigheid. Op de Wasteland-party voel ik die behoefte nog veel meer. Dit is zo extravagant dat ik overdonderd ben.

Als ik eindelijk zo ver ben om te fotograferen, zie ik een mooie jonge vrouw die aan de bar twee mannen pijpt. Een mooi shot, denk ik, dat met de dansvloer op de achtergrond, een goed beeld geeft van dit feest. De betreffende dame is het met me eens, maar vindt het toch een minder goed idee: ze geeft in het dagelijks leven les aan 15-jarige jongetjes op een middelbare school.

Juni

De productie door Natasja werpt al enige tijd zijn vruchten af. Meer mensen weten ons te vinden met hun feesten en willen graag dat we komen. Niet elk feest levert materiaal op waar ik tevreden over ben. Om mezelf de ruimte te geven voor een goede selectie, fotografeer ik zoveel mogelijk feesten, nu diverse per week. Vaak rollen we van het ene feest in het ander, hetgeen een behoorlijke uitputtingsslag begint te worden. Ik heb niet meer de energie er nog ander werk bij te doen en besluit me vanaf nu volledig toe te leggen op dit project. Daarnaast heb ik besloten een boek uit te geven. Daar komt ook veel meer bij kijken dan ik dacht.

Juli

Voor mijn gevoel zit ik in deze fase nog midden in de fotografie, maar het Rijksmuseum wil dat ik vast nadenk over hoe de tentoonstelling eruit gaat zien. Het liefst wil men nu al beelden zien. Wat mij betreft kan de tentoonstelling pas vorm krijgen als de fotografie is afgerond. Er gebeurt in de zomer te veel waarvan ik denk dat het de serie echt nog ten goede komt. Ik besluit om zeker tot eind augustus door te gaan, tegen die tijd ben ik precies een jaar bezig. Lichte paniek bij het Rijksmuseum, de planning raakt in de war.

10 augustus

Het is zaterdagavond en we zijn moe. We wachten totdat het laat genoeg is om naar de Baja Beach Club in Rotterdam te gaan. Daar schijnt het iedere week feest te zijn, met verjaardagen en vrijgezellenfeestjes. Eenmaal binnen vergeten we snel hoe moe we waren. Dat is precies het concept van de Baja Beach Club. Urenlang lopen we in een feestroes rond. Totdat vroeg in de morgen buiten de moeheid weer toeslaat. Ik ben blij dat dit een van mijn laatste feesten is.

Augustus

De maandelijkse bijeenkomsten in het museum over de voortgang van het project beginnen wat mij betreft contraproductief te werken. Over ieder detail wordt uitvoerig gediscussieerd met de diverse afdelingen. Vanuit mijn reclameopdrachten ben ik gewend om met een grote groep mensen een klus te klaren. Ook heb ik diverse malen, al dan niet in groepsverband, geëxposeerd. Ik dacht met het Rijksmuseum met een geoliede organisatie te maken te hebben, maar niets blijkt minder waar. Aan de vooravond van de tentoonstelling stapelen onduidelijkheden zich op. Het is duidelijk dat men niet gewend is met levende kunstenaars te werken.

September

De selectie van de beelden blijkt een zware taak. Het gaat niet altijd om het mooiste, beste beeld, maar ook om het verhaal. Voor mij is een foto geslaagd wanneer die de aandacht van een kijker vaker weet vast te houden, dat hij er een tweede keer weer andere dingen uithaalt. Ik probeer met de foto's een ritme op te bouwen en zodoende de bezoeker door de expositie heen te leiden. Sommige foto's sluiten andere uit, omdat ze hetzelfde verhaal vertellen of elkaar ontkrachten. Veel bezoekers zullen deze foto-expositie niet op deze plek verwachten. Toen ik aan deze opdracht begon, vond ik de combinatie Rijksmuseum en het onderwerp feest net zo onverwacht. Achteraf stel ik vast dat het museum volhangt met werk van schilders als Jan Steen die in hun tijd hetzelfde deden: facetten van de alledaagse Nederlandse cultuur laten zien.

Naast de voorbereidingen voor de tentoonstelling, moet nu ook het boek in productie. Het boek heeft weer een heel andere benadering nodig, zowel wat betreft opbouw als productie. Al gauw blijkt een en ander lastig te combineren. Als ik in België ben, bij de drukker, moet ik eigenlijk in Amsterdam testprints voor de tentoonstelling bekijken en andersom.

Oktober 2002

Hoewel het werken onder druk me normaal gesproken redelijk goed af gaat, en ik het prachtig vind om naar een hoogtepunt te werken, valt de laaste fase van dit project me bijzonder zwaar. Dit heeft te maken met praktische dingen die tegenzitten, maar ook met het geharrewar over de tentoonstelling. Als al het werk zo goed als af is, kan ik nauwelijks wachten tot de opening, waarmee een jaar lang hard werken symbolisch wordt afgerond.

Het voelt alsof ik mijn vrijheid weer terug heb.

    • Morad Bouchakour