Betrek ouders bij normen en waarden

Helaas blijft het debat over normen en waarden vrijwel altijd beperkt tot lijstjes met aanbevelingen voor goed gedrag, met als gevolg veel meewarige lacherigheid over de moraalridders. De essentie van waarden en normen moet echter allereerst het afbakenen en accepteren van de eigen verantwoordelijkheid zijn, en pas in tweede instantie de gevolgen hiervan voor publiek handelen.

Het aanleren van verantwoordelijkheidsbesef is een belangrijk onderdeel van de opvoeding van kinderen. Maar vragen ouders zich dat wel voldoende af? Is dit niet primair onze eerste verantwoordelijkheid? Schuiven we deze taak niet te gemakkelijk af naar onderwijzers en leraren? Als kinderen thuis geen voorbeelden krijgen aangereikt of thuis niet worden aangesproken op laakbaar gedrag, kunnen we normen en waarden wel in de prullenbak gooien.

Het is schrijnend te constateren dat in de maatschappelijke discussie pedagogen slechts mondjesmaat van zich laten horen. Tijdschriften over opvoeding rezen de afgelopen tien jaar als paddestoelen uit de grond, vol tips om rekening te houden met (de eigenheid van) kinderen, maar handvatten om het hoogste opvoedingsdoel te helpen realiseren ontbraken grotendeels. Maar juist om een kind de `zelfverantwoordelijke zelfbepaling' te geven als volwassene, is zelfinzicht in ons eigen norm- en waardegedrag als ouder onmisbaar.

Is het bekrompen of ouderwets om thuis het juiste voorbeeld te geven en kinderen aan te spreken op hun gedrag? Verliezen we onze (maatschappelijke) status en aanzien als we luisteren naar wat onderwijzers ons vertellen over het gedrag van onze kinderen, en daar thuis mee aan de slag gaan?

We moeten allereerst onze eigen verantwoordelijkheid nemen. Maar op veel schoolpleinen zie je precies het tegenovergestelde: ouders zijn zo assertief in de verdediging van hun kinderen dat kritiek vaak door hen wordt weggewuifd of ontkend.

Henri Gooren is cultureel antropoloog; Cécile Raat is pedagoge. Beiden zijn werkzaam bij de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).