Pact laat zich niet destabiliseren

Het Stabiliteitspact, de beoogde bunkerwoning van de euro, heeft de afgelopen weken zwaar onder vuur gelegen. Voorshands biedt het pact voldoende weerstand. `Europa heeft geen stabiliteits- probleem, maar een groeiprobleem.'

Duitsland tekent geen protest aan tegen een reprimande van de Europese Commissie wegens het overtreden van de Europese regels voor begrotingsdiscipline. De Commissie op haar beurt, overtuigd van de goede wil van Duitsland om de komende jaren een prudente boekhouding te voeren, ziet af van pijnlijke sancties.

Het klonk gistermiddag in Berlijn allemaal heel vanzelfsprekend uit de monden van minister van Financiën Hans Eichel (SPD) en Europees Commissaris Pedro Solbes. Geheel conform de regels van het Stabiliteits- en Groeipact toonde de minister berouw over zijn zonden en beloofde gedwee beterschap. Dit jaar zal het Duitse begrotingstekort de bovengrens van drie procent van het bruto binnenlands product weliswaar overschrijden, maar vanaf volgend jaar zal het tekort stapsgewijs kleiner worden om in 2006 te zijn verdwenen. Behalve zijn blauwe ogen kon Eichel ook een regeerakkoord overleggen waarin het nieuwe kabinet-Schröder zich aan begrotingsdiscipline committeert. De commissaris, namens alle euro-gebruikers belast met opsporing en vervolging van roekeloze boekhouders, controleerde de Duitse cijfers en uitte een streng maar rechtvaardig oordeel.

Het harmonieuze duet tussen minister en commissaris laat zien dat het Europese Stabiliteitspact vooralsnog functioneert – ook al wordt sinds maanden over versoepeling van de regels gesproken, voorspellen financieel columnisten om de dag het naderende einde van het pact en waarschuwen centrale bankiers voor uitholling van de regels op straffe van financieel verderf. Vorige week heerste er in Brussel zelfs even paniek nadat Commissievoorzitter Romano Prodi had verklaard dat het pact ,,stom'' is bij een al te rigide toepassing.

Sindsdien was de vraag hoeveel schade Prodi met zijn opmerkingen in het Franse dagblad Le Monde had aangericht. Een enkele hoge functionaris liet zich vorige week ontvallen dat Prodi, die al eerder ongelukkige uitspraken deed, misschien maar beter kon opstappen. Vooral in de kring rond Solbes was de verbijstering groot. Al was het alleen maar omdat Prodi onlangs nog samen met Solbes het initiatief had genomen om het pact soepeler te hanteren voor de vier eurolanden met begrotingsproblemen – Duitsland, Frankrijk, Italië en Portugal. Hoe kon Prodi dan ineens spotten met de rigiditeit van de regels?

,,Wat is gebeurd, is natuurlijk niet goed voor het pact'', meent een hoge functionaris uit de kring van Solbes, maar volgens hem was met Prodi's boutade nog niet alles verloren. De financiële markten geven hem daarin gelijk. De euro blijft na de uitlatingen van Prodi rond de 98 dollarcent zweven, al komt dat ook door onzekerheden over de economie in de VS. Of het pact overleeft, is vooral afhankelijk van de opstelling van de eurolanden de komende maanden.

Het duet gistermiddag in Berlijn gaf een eerste indicatie. In tegenstelling tot eerder dit jaar toen Gerhard Schröder een officiële waarschuwing (`gele kaart') voor een stijgend begrotingstekort nog met spierballenvertoon verhinderde, schikt Duitsland zich nu in haar lot. Juist de opstelling van Duitsland – grondlegger van het Stabiliteitspact en grootste economie van de eurozone – is voor de geloofwaardigheid van de regels van groot belang.

De volgende test komt in november, als Solbes naar verwachting zal voorstellen Frankrijk een gele kaart te geven, omdat het zijn tekort in 2003 niet omlaag wil brengen. Frankrijk stond eerder deze maand geïsoleerd tijdens een bijeenkomst van ministers van Financiën in Luxemburg. Tijdens de vergadering van de `eurogroep' kregen de vier probleemlanden twee jaar langer respijt (tot 2006) om hun budget in evenwicht te brengen – met als extra voorwaarde dat het tekort vanaf 2003 dan wel jaarlijks met 0,5 procentpunt structureel vermindert. Elf van de twaalf eurolanden gingen met dit voorstel van Solbes en Prodi akkoord.

,,Ik denk niet dat de posities sindsdien zijn veranderd'', aldus de Brusselse functionaris. Volgens hem kunnen de uitlatingen van Prodi zelfs het effect hebben dat de ,,rangen zich sluiten'' tegen Frankrijk. Solbes' voornemen Parijs de `gele kaart' te tonen zou in de ministerraad dan niet worden weggestemd, zoals dat eerder wel gebeurde met de waarschuwing voor Duitsland.

Zo kan ook worden voorkomen dat in de eurogroep een vertrouwenskloof ontstaat tussen de kleine landen (plus Spanje) die hun budget wel op orde hebben, en de `grote' boosdoeners. Commissievoorzitter Prodi heeft met z'n opmerking dat wantrouwen in elk geval gevoed. ,,Men kan denken dat de Commissie nu onder druk staat van de grote landen met moeilijkheden'', onderstreepte de Belgische minister Didier Reynders.

Van de grote lidstaten is Spanje nu de enige die met gezag kan spreken over de noodzaak van het Stabiliteitspact. De Spaanse premier José María Aznar verdedigde het pact, niet toevallig deze week, met verve in een ingezonden artikel in de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Hij benadrukte dat de eurozone ,,geen stabiliteitsprobleem, maar een groeiprobleem heeft''. Volgens Aznar zijn daarom structurele hervormingen nodig om de groeipotentie van de economie te vergroten. Dat maakt tekortproblemen gemakkelijker oplosbaar.

Aznars boodschap is zeker ook gericht aan Duitsland met z'n nog steeds weinig flexibele economie. Een hervorming van het Stabiliteitspact is pas echt aan de orde in 2004, wanneer er een nieuw Europees verdrag moet komen.

    • Michel Kerres
    • Hans Buddingh'