Negeer me niet

Wat ging er mis met Tim Rose, de man die alles in zich had om een grote popster te worden? De Nederlandse filmmaker Jacques Laureys zocht het antwoord.

De naam Tim Rose zegt niemand iets. Toch kent iedereen Tim Rose. Want iedereen hoorde Jimi Hendrix wel eens de woorden zingen `Hey Joe, where you goin' with that gun in your hand?'. Dat waren regels die Tim Rose had toegevoegd aan de tekst van de country-traditional Hey Joe. Rose bedacht ook het arrangement en het slepende blues-ritme. Zanger/liedjesschrijver/arrangeur Tim Rose schreef bovendien het nummer Morning Dew, dat in de loop van de afgelopen 35 jaar door meer dan dertig popmuzikanten werd opgenomen.

In de jaren zestig werkte Rose samen met Cass Elliot, zijn drummer was John Bonham, in zijn voorprogramma speelde Robert Plant. Elliot zou als Mama Cass een ster worden met The Mamas & The Papas, Plant en Bonham vormden later samen Led Zeppelin. Tim Rose zelf werd nooit beroemd. Ook al had hij alles in zich om een bonafide popster te worden. Midden jaren zeventig verdween hij uit het muziekleven.

De Nederlandse filmmaker Jacques Laureys (39) leerde de muziek van Tim Rose kennen in 1988, toen een van zijn cd's heruitgebracht was. Alleen al Rose's portret maakte Laureys nieuwsgierig. Hoe kan iemand met zo'n stem en zo'n uitstraling in vergetelheid raken: met die houding, dat sigaartje tussen zijn tanden, dat stoere zwarte shirt? Laureys besloot een documentaire over Rose te maken. ,,Het eerste probleem was uit te vinden of hij nog leefde'', vertelt Laureys nu. ,,Het leek er wel op, want er was nooit ergens een bericht over zijn dood verschenen. Maar het duurde tot 1993 voordat platenmaatschappij Sony, die de royalties moest betalen, hem had opgespoord.'' Het volgende probeem was geld. Laureys wilde een film maken over Rose juist om uit te vinden hoe iemand die alles mee lijkt te hebben – de looks, de stem, het talent – toch geen succes krijgt. De geldschieters vonden het een slecht idee. Ze wilden liever een portret van iemand die wél beroemd was geworden. ,,Ze kwamen met allerlei suggesties. Maar voor mij kon de film uitsluitend over Tim Rose gaan.''

Acht jaar duurde de totstandkoming van de film, die als titel kreeg Where Was I. Financiers waren uiteindelijk het Stimuleringsfonds, het Thuiskopiefonds en de Humanistische Omroep, die de film aanstaande woensdag uitzendt. Where Was I was vorig jaar al klaar en had eigenlijk toen op tv getoond moeten worden. Dan had Tim Rose de uitzending luister bij gezet met optredens en interviews in ons land. Door omstandigheden verviel de uitzending, en nu zal Tim Rose niet meer aanwezig zijn. Hij overleed op 24 september jongstleden, aan de gevolgen van een operatie in een Londens ziekenhuis. Het bericht haalde geen van de Nederlandse kranten.

Zoektocht

Het vijftig minuten durende Where Was I is niet bedoeld als muziekfilm, benadrukt Laureys. Het is ook nauwelijks een biografisch document te noemen, daarvoor is de chronologie te diffuus en blijven sommige episodes uit Rose's leven onderbelicht. Where Was I is voor alles een zoektocht naar de psychologische achtergrond van iemands maatschappelijk falen. Daarmee heeft de film volgens Laureys ook een bredere betekenis gekregen dan alleen het portret van één man. Where Was I leert ons iets over hoe mensen over hun eigen voeten kunnen struikelen. Hoe ze misschien de mogelijkheden hebben om een Dylan te worden, maar niet verder komen dan Tim Rose.

Uit de film blijkt dat iedereen in eerste instantie hoge verwachtingen had van Rose als nieuwe popzanger. Krantenartikelen hadden koppen als `Tim Rose, Een Nieuwe Legende', zijn manager zag de roem al gloren en zijn platenmaatschappij investeerde graag in hem. Rose speelde eind jaren zestig in het voorprogramma van zowel Simon & Garfunkel als The Doors; zijn Morning Dew was een hit in Engeland. De eerste tegenslag was het verbod van de platenmaatschappij om zijn versie van Hey Joe als single uit te brengen.

Het was de tijd dat popmuzikanten liedjes schreven over Itsy Bitsy Teenie Weenie Yellow Polka Dot Bikini's, en Rose's tekst over een man die zijn vrouw wil vermoorden omdat ze een ander heeft, werd te ruig bevonden. Aldus Lenny Maxwell, die tussen 1965 en 1967 de manager was van Rose, in de film. Een half jaar later werd in Engeland van de toen nog onbekende Jimi Hendrix een single uitgebracht met het nummer Hey Joe. Het bleek te gaan om precies het arrangement en de tekst die Rose had bedacht. Hendrix was dankzij het lied in één klap een ster. Rose werd zelfs bij de credits niet genoemd.

Het zou een terugkerend verschijnsel worden in zijn leven. Schokkend is het geval van Nick Cave, die in de film eerbiedig aan het woord komt over Rose, en wiens manier van zingen sterk is beïnvloed door de timing van Rose; net iets vertraagd ten opzichte van de muziek. Nick Cave wilde alleen aan Where Was I meewerken als hij samen met Tim Rose kon optreden. Zo spelen ze in de film samen Rose's nummer Long Time Man, waarover Cave in het interview terloops opmerkt dat hij er ook eens een versie van had opgenomen. Even later vertelt Tim Rose dat hij inmiddels heeft ontdekt dat Cave, die het liedje op zijn cd Your Funeral.. My Trial (1986) zette, als songschrijver zichzelf en zijn gitarist Mick Harvey had vermeld. ,,Ze hadden gehoord dat ik dood was. Dus gingen ze zelf maar met de eer strijken. Maar ik ben bepaald niet dood'', zegt hij gelaten.

De Tim Rose die Jacques Laureys in 1995 voor het eerst in New York ontmoette, was een grote grijze man met een bril en een onduidelijk paardestaartje. Hij sprak gevat en cynisch over zijn eigen geschiedenis als `mislukt popster'. `Waarom ging het mis?', dat is de vraag die allerlei mensen in de film zichzelf nog altijd stellen. Volgens Laureys lag het zowel aan de omstandigheden als aan Rose zelf. ,,Meteen nadat zijn debuut in 1967 was geflopt, stuurde zijn platenmaatschappij hem een andere muzikale richting op. Hij moest ballades opnemen met strijkers. Tim heeft het wel gedaan, maar zijn hart zat er niet in. Daarbij kon hij zelf heel achterdochtig en recalcitrant zijn. Plus dat hij alcoholist was. Op een gegeven moment weet je niet meer precies waar het aan ligt. Dan kan je nog zoveel talent hebben, het lukt niet. Dat hebben veel mensen, denk ik. Daarom wilde ik dat een keer laten zien: hoe een mens zijn eigen vijand wordt.''

Limousines

Tim Rose zelf zegt er ook iets over. Zijn belangrijkste doel in het leven was altijd om `gehoord' te worden. ,,Negeer me niet'', zegt hij, ,,You can hate me, you can love me, spell my name correctly, but don't fucking ignore me.'' Hij geeft als voorbeeld hoe hij in de jaren zestig mensen van het podium schopte omdat ze met hun rug naar hem toe zaten en niet opletten. ,,Ik heb nog steeds die behoefte aan aandacht. Maar ik uit me nu anders.''

De uit het zuiden van de Verenigde Staten afkomstige Rose had nog het meeste succes in Engeland. Daar werd hij begin jaren zeventig binnengehaald als ster, compleet met limousines en hordes journalisten. Die ervaring leerde hem meteen dat roem niets voor hem was. ,,Het sloot veel te goed aan bij alles wat ik wilde: de hele dag drinken, neuken en de sigaretten van m'n vrienden roken. Ik dacht `Ik heb het gemaakt'. Maar na een tijdje had ik mezelf ongetwijfeld van kant gemaakt.''

Eind jaren zeventig zat Rose berooid in Londen. Zijn moeder stuurde hem geld om terug te komen naar New York. Daar kickte hij af van de drank en voorzag een tijdje in zijn levensonderhoud met het slopen van geluidsstudio's voor vijf dollar per uur. Midden jaren tachtig werd Rose op aanraden van een vriendin (`Jij kunt goed lullen') beursmakelaar. Hij haatte het werk en zag de beurscrash van 1988 als een goede kans om er mee op te houden. Rose wendde zijn verbale talenten aan voor het opnemen van reclames; hij kon feilloos teksten inspreken. In de jaren negentig begon hij weer muziek te maken. Door het contact met Laureys, die in Engeland inmiddels allerlei oude vrienden van Rose had opgespoord, kwam hij op het idee om naar Londen te verhuizen. ,,Toen hebben we hem daar met zijn koffertje van Heathrow gehaald'', vertelt Laureys.

Rose en de crew doorkruisten Engeland, op zoek naar betekenisvolle plekken. Opvallend zijn de vele lege huizen en verlaten vliegvelden die steeds opdoemen. ,,Rose had zijn vliegbrevet. In de jaren zestig had hij gewerkt als piloot. Toen hij in de jaren zeventig in Londen woonde, maakte hij met zijn vriendin graag uitstapjes naar oude vliegvelden uit de Tweede Wereldoorlog.'' Uiteindelijk, nadat het aantal vlieguren was opgehaald, kon Laureys ook opnamen maken van een vliegende Rose.

Tim Rose trad de laatste jaren op in allerlei kleine clubs in Engeland, waar hij steevast werd aangekondigd als de man van Morning Dew en Hey Joe. Een paar jaar geleden kreeg hij van een Noorse fan het aanbod een cd op te nemen in Noorwegen. Dat werd American Son, dat begin dit jaar uitkwam. Jacques Laureys filmde Rose terwijl hij een van de nieuwe nummers repeteert op een akoestische gitaar. Het heet Once He Was, en de tekst luidt: `Once he was a hero/ Once he was a king/ Once he was!/ (..) Now he has fear/He has doubts/ He sheds tears/ For the man he once knew'. Terwijl we Rose horen zingen, toont Laureys jeugdfoto's van Tim Rose in omgekeerde chronologie: de frisgewassen Rose bij zijn diploma-uitreiking, een lagere schooljongen, een kleuter. De prachtige sequentie laat het nog eens duidelijk zien: eens was hij koning. Maar daar bleef het bij.

`Where Was I' wordt uitgezonden door de Humanistische Omroep op woensdag 30 oktober om 22.52 op Nederland 1, en op 2 november om 11.00 op Nederland 1.

`Ik had wat ik wilde: de hele dag drinken, neuken

en de sigaretten van m'n vrienden roken'