Het schijnt vooral mijn stem te zijn

Olga Zuiderhoek speelt de titelrol in `Wina Zingt', het toneeldebuut van Kees van Kooten. `Bij komedie moet de sympathie aan je broek hangen.'

In het Pim Jacobs Theater te Maarssen beweegt actrice Olga Zuiderhoek – groot, hoekig lichaam, schoenmaat 40 – zich mislukt zwierig over het toneel. Ze stoot zich doorlopend tegen decorstukken, gooit dingen om. Het decor paste eigenlijk niet op het kleine toneel, zodat alles een propperige indruk maakt. Regisseur en acteur Kees Hulst verontschuldigt zich vooraf aan het publiek voor eventueel omvallende palmbomen. Dit is pas de tweede try out, alles kan nog veranderen.

Hoofdrolspeelster Zuiderhoek loopt niet per ongeluk overal tegenaan. Dat spéélt ze. Ze speelt in de komedie Wina Zingt de onuitstaanbaar ijdele actrice Wina die met haar grote ego ook steeds haar dochters – gespeeld door Nadja Hüpscher, Jara Lucieer en Rifka Lodeizen – en haar man omver stoot. Sorry zegt Wina nooit, want ze is nu eenmaal zo'n leuk, slordig, gek mens, vindt ze zelf.

Wina Zingt is het toneeldebuut van schrijver Kees van Kooten dat morgen in Leiden in première gaat. De komedie gaat over de 52-jarige Wina die haar tanende toneelcarrière een wending wil geven door zangeres te worden, hoewel ze niet kan zingen. Zuiderhoek: ,,Ik ben 56 jaar, actrice, en ik kan ook niet zingen, maar verder gaat de vergelijking tussen mij en Wina hopelijk niet op. Wel maak ik me – net als Wina – in toenemende mate zorgen over het feit dat mensen best zonder toneel kunnen. De noodzaak is niet meer vanzelfsprekend. Een verschil tussen ons is dat Wina vooral bang is dat mensen kunnen zonder toneel met háár erop.''

Olga Zuiderhoek (Assen, 1946) is een alomtegenwoordige actrice die sinds begin jaren zeventig in zevenentwintig speelfilms en ontelbare tv-producties te zien was. Ze speelde in de blootfilms van Pim de la Parra en Wim Verstappen, in Turks Fruit, Naakt over de schutting, en in de Werktheaterfilms (Camping, Opname). Momenteel is ze te zien in de Annie-Schmidt-films Minoes en Ja Zuster Nee Zuster. Op toneel acteerde ze in stukken van Wim T. Schippers, Alex van Warmerdam, Frank Houtappels, en Paul Haenen. Niet altijd komedies, wel altijd komische rollen. Het grote publiek kent haar vooral van een reeks belastingreclamespotjes. Volgend jaar gaat ze op tournee met Ria Eimers intwee eenakters van Herman Heijermans.

Zuiderhoek speelt vaak nieuw Nederlands repertoire. ,,Ik vind het belangrijk dat een beroemde tv-satiricus en schrijver als Kees van Kooten zich nu aan drama waagt. Zo'n eersteling wil ik graag het land rondbrengen, om aan de bevolking te laten zien wat een Nederlandse toneelschrijver voor ons heeft geschreven. Het is ontzettend belangrijk dat we eigen hedendaags repertoire hebben, omdat het over ons, over nu gaat. Volgens Oscar Wilde kan je zesde stuk pas echt mooi zijn. Maar die eerste, minder geslaagde pannenkoeken moeten schrijvers toch maken. Bovendien kunnen dat soort pannenkoeken toch heel lekker zijn. Aan ons acteurs is de taak om ze te spelen, anders kan de schrijver niet verder.''

Duits

Prettig aan nieuw repertoire is volgens Zuiderhoek dat het nog puur is. De acteurs torsen niet de last van de geschiedenis en de vele interpretaties mee. ,,Als je een Shakespeare speelt, staat er zo'n rij boeken in de kast met de opvoeringgeschiedenis: `die en die deed het met een echt paard. De andere deed het met een buurvrouw verklééd als paard'.

,,Ik denk niet dat ik snel in een eigentijdse Duitse komedie terecht zou komen. Ik houd van het typisch Nederlandse mengsel van dwaasheid met nuchterheid. Nóórd-Nederlands moet ik zeggen. Mijn humor slaat in Groningen veel meer aan dan in Eindhoven. In het zuiden, waar de katholieken wonen, houden ze meer van carnavalhumor: met een masker op je dochter neuken en dan in de biechtstoel zeggen: sorry, ik zag niet dat het mijn dochter was.

,,Ik houd van droog, recht door zee, calvinistisch. Alex van Warmerdam heeft dat. Die is weliswaar ex-katholiek, maar toch van het soort dat niet de handjes boven de deken hield. Zijn films en toneelstukken zijn streng, calvinistisch, maar zijn tegelijkertijd zo hitsig, met verkrachtingen enzo.''

Geen gebabbel

De wens om hedendaags drama te spelen, het liefst Nederlands, koesterde Zuiderhoek al toen ze in de jaren zestig op de Amsterdamse toneelschool zat: ,,Ik dacht vaak: ik wil nooit in zo'n lange jurk met pofmouwen. In 1973 kwam Zuiderhoek bij het Werkteater terecht, waar de zucht naar oorspronkelijk en hedendaags zo groot was dat ook de schrijver werd overgeslagen: de spelers maakten hun eigen voorstellingen, Zuiderhoek moest haar eigen personages ontwikkelen. ,,Die komen dan vanzelf dichtbij je te staan. Geloofwaardig en naturel werd het vanzelf, anders pikten de andere acteurs het niet.'' Het Werkteater wordt geroemd omdat de experimentele groep de naturel spreektoon op het toneel heeft gebracht die nu de norm is. Zuiderhoek: ,,Bij hedendaagse schrijvers als Van Kooten en Haenen is het makkelijker om die gewone spreektaal aan te houden dan bij Shakespeare, al moet je wel uitkijken. Het moet niet wegzinken in vrijblijvend gebabbel. Dus je moet de taal toch optillen, het belang van de woorden enigszins opblazen. Je personage moet wat hij zegt – ook de alledaagse mededelingen – uiterst serieus nemen.

,,Dat werkt trouwens ook humoristisch. Naïviteit van de personages – met een stalen gezicht spelen – is van groot belang. Commentaar leveren op je personage, laten zien dat je het allemaal niet zo meent, is eigenlijk uit den boze in een komedie. Ze zeggen dat ik toch vaak op de rand balanceer. In Aan het einde van aspergetijd van Frank Houtappels moest ik bijvoorbeeld een kappersvrouw spelen wier zwager homo blijkt te zijn. Als dat uitkomt, moet ik spelen dat ik bijna flauwval van schrik en schaamte. Dat speelde ik dan zo, dat mensen zien: `Ah, Olga denkt er zelf heel anders over'.''

Zuiderhoek is geen acteur die steeds weer iemand anders wordt. Ze kan zowel baronessen als dienstmeiden invullen, maar altijd zie je haar eigen persoonlijkheid er doorheen. ,,Het schijnt vooral mijn stem te zijn. Ik houd zelf helemaal niet van mijn stem, zo schel. Maar als ik bijvoorbeeld in een taxi zit, en de chauffeur hoort mijn stem, draait hij zich om en zegt: `u bent toch van de belasting?' ''

Zuiderhoek heeft het imago van een gewone, nuchtere oer-Nederlandse vrouw, en dat spreekt aan, ze is een populair actrice. ,,Bij komedie moet de sympathie aan je broek hangen. Dan kun je krengen spelen en ze zo erg maken als je maar wilt. Als je namelijk een échte heks bent, willen de mensen niet blijven kijken. Echt alom geliefde acteurs zijn bijvoorbeeld Rijk de Gooijer en Johnny Kraaijkamp. Als die op tv zijn, ongeacht wat ze doen, blijf ik toch altijd even hangen. En bij mijn tegenspeler Kees Hulst heb ik dat ook. Al zou hij Hitler spelen, dan nog zou ik van hem houden. Het gaat er niet om dat je voor jezélf sympathie oproept, maar voor je personage. Sympathie voor de bitch. Wina schijnt ook zo'n kutwijf te zijn, maar dat heb ik zelf niet in de gaten. Ik kan niet spelen dat het een verschrikkelijk mens is, ik moet haar juist verdedigen.''

Première `Wina Zingt' morgenavond in de Leidse Schouwburg. Tournee t/m 1 feb. Inl. 020-6164004 of www.hummelinckstuurman.nl

    • Wilfred Takken