Brazilië in crisis stemt op beat van verandering

De rap van de linkse Lula overstemt het stijve muziekje van de stabiele Serra. Zondag gaat Brazilië naar de stembus voor de beslissende ronde van de presidentsverkiezingen.

,,Ik ben bang'', zegt soap-actrice Regina Duarte. Haar mooie ogen kijken de kiezer nattig aan. De beroemde soap-ster is bang voor een overwinning van de linkse presidentskandidaat Luiz Inácio `Lula' da Silva, zegt ze. ,,We hebben twee kandidaten. De één heet Serra, en die ken ik. De ander heet Lula. En die dácht ik te kennen. Maar ik ken hem niet meer. Ik ben bang'', herhaalt Duarte. Een dreigende roffel. Dan de aankondiging: ,,Stem tegen de chaos, stem voor Serra.''

Op deze manier probeert regeringskandidaat José Serra nog iets te doen aan zijn grote achterstand op de linkse Lula in de peilingen. Serra speelt in op de angst voor de economische crisis. ,,Je lost de werkloosheid niet op door het land in de chaos te storten'', zegt hij. ,,Lula is misschien competent om kritiek te leveren, maar niet om te regeren'', besluit Serra, doelend op Lula's achtergrond als metaalarbeider.

Brazilie is in crisis. Het zucht onder een torenhoge buitenlandse schuld. Terwijl de nationale munt de afgelopen drie maanden steeds verder in waarde daalde, de rente alle records brak en de beurs steeds dieper zakt. Zo maken de buitenlandse kapitaalmarkten duidelijk dat zij niet blij zijn met de linkse Lula. Maar de kiezer lijkt zich niet te laten intimideren. ,,Wer-ruk, ge-zondheid, onderwijs-en-gelijk-heid'', dreunt de Lula-rap op vrijwel elke straathoek. De beat ,,ver-andering, ver-andering'' overstemt het gepolijste muziekje van Serra dat `stabiliteit' belooft. ,,Ondanks al die open markten en privatiseringen zijn we in Brazilië weinig opgeschoten'', zegt een nette dame die in haar zomerse mantelpakje langs een vlag van de bebaarde Lula loopt. Ja, ze gaat op hem stemmen, knikt ze. ,,Ik geloof echt dat hij een nieuwe koers kan inzetten.''

`Lula light', zo presenteert de socialistische voorman zich dit keer. Met zijn pragmatische programma en niet-linkse bondgenootschappen heeft hij de harten van de middenklasse en zelfs van een deel van de werkgevers gestolen. Drie keer eerder probeerde Lula het presidentschap te veroveren. Maar als de leider van de idealistische Braziliaanse Arbeiderspartij (PT) bleef hij altijd onder de dertig procent. Dit keer spreekt Lula over een `sociaal pact' tussen alle sectoren. Hij wil de wurgende cirkel van schulden en rente doorbreken. Niet door de buitenlandse schuldbetaling te stoppen, zoals hij in 1989 nog voorstond. Maar door de productieve sector aan te zwengelen. ,,Deze regering is blind. Ze wil niet zien dat alleen productiviteit een land uit de crisis kan trekken'', hield Lula de bond van ondernemers vorige week voor. ,,De grootste economie van Latijns Amerika is ondergeschikt gemaakt aan de speculatie en de winst van een half dozijn bankiers.''

Drie dagen later werd een rapport van ABM-consulting gepubliceerd. ,,Brazilië is het paradijs van de banken'', vatte de Jornal do Brasil het rapport samen. Volgens opsteller Fernando Coelho is Brazilië de `kip met de gouden eieren' van de financiele wereld. Zo haalt de Amerikaanse Bank Boston 33 procent van zijn winst uit Brazilië, de Nederlandse ABN-Amro 13 procent, allebei met een beperkte investering. ,,Er vindt hier al jaren een brutale overdracht plaats van de productieve naar de financiële sector'', concludeerde Fernando Pinto Ferreira van het onderzoeksbureau Global Invest.

Toch is het niet alleen het verzet tegen het orthodoxe monetarisme dat de kiezer in de armen van Lula drijft. Ook charme speelt een rol. ,,Het ontbreekt Serra aan charisma'', liet de huidige president Fernando Henrique Cardoso zich een paar weken geleden tegenover een Argentijnse krant ontvallen. Ook Serra erkent dat. In één van de Serra-spotjes is een dochter te zien die tegen haar moeder zegt: ,,Jij gaat zeker op Lula stemmen, hè. Die vond je toch altijd zo sympatiek?'' Waarop de moeder antwoordt: ,,Ja dochter, maar sympathie is niet alles. Daarom stem ik op Serra.''

Het lijkt er echter niet op dat de Brazilianen haar voorbeeld zondag massaal zullen volgen. In de laatste peilingen staat Lula op 67 procent en Serra op 33 procent.

    • Marjon van Royen