Allochtone werknemer lijkt dupe discriminatie

Niet alleen blijft het loon van allochtonen ver achter. Ze vinden moeilijker een baan, maken meer uren en krijgen minder snel een vast contract dan hun autochtone collega's.

Nederlanders hechten veel waarde aan vrije tijd en veel mensen met een baan willen dan ook minder uren per week werken. Dat geldt echter niet voor werkenden die oorspronkelijk afkomstig zijn uit de Caraïben, Turkije, Marokko of Oost-Europa. Hoewel deze werknemers al de langste werkweken draaien, willen zij graag nog meer uren maken.

,,De reden daarvoor is dat de allochtonen graag meer geld willen verdienen. Om dezelfde reden vinden zij ook meer dan andere werknemers de beloning belangrijker dan de werksfeer'', zegt Kea Tijdens, onderzoeker aan het Amsterdams Instituut voor Arbeidsstudies (AIAS). Tijdens is begeleider van een net voltooid onderzoek van AIAS naar loonverschillen in Nederland, waaruit onder meer blijkt dat werknemers uit minderheidsgroepen aanzienlijk minder verdienen dan hun Nederlandse en West-Europese collega's. Tijdens zegt: ,,Uit ander onderzoek is bekend dat werknemers die minder dan 10 euro per uur bruto verdienen graag meer uren maken.''

In de studie van AIAS, die is gefinancierd door het ministerie van Sociale Zaken, is gekeken naar de verschillen in beloning tussen mannen en vrouwen en tussen mensen uit West-Europa waaronder Nederland en mensen uit verder gelegen regio's. Het onderzoek, dat is gedaan door A. Zorlu (hijzelf verkeert langdurig in het buitenland), is gebaseerd op een enquête op de Loonwijzer-website, die tot en met juli van dit jaar door 18.000 mensen is ingevuld. ,,Het is een selectie, want de deelnemers zijn mensen die het Nederlands beheersen en een internetaansluiting hebben'', erkent Tijdens, ,,maar er is zo weinig bekend over de positie van allochtonen, dat deze resultaten toch de moeite waard zijn.''

Niet alleen blijken allochtonen per uur minder te verdienen, ze hebben ook meer moeite om een nieuwe baan te vinden en hebben vaker een tijdelijk arbeidscontract. Zo heeft van de Nederlandse mannen 86 procent een vast contract, terwijl van de vrouwen uit Turkije, Marokko of Oost-Europa slechts 60 procent zo'n contract heeft. Tijdens is voorzichtig over het verschil in beloning: ,,Voor een deel kunnen we dat verklaren uit verschillen in leeftijd, opleiding, werkervaring, maar voor de rest van het verschil hebben we geen verklaring kunnen vinden.'' Over het feit dat veel meer allochtonen eerst een voorlopig arbeidscontract krijgen bij wijze van proef is Tijdens explicieter: ,,Werkgevers zijn bij allochtone werknemers onzekerder dan bij autochtone werknemers, die ze beter kunnen inschatten. Je kunt ook zeggen: dit duidt op discriminatie.''

Vrouwen blijven met het uurloon op hun beurt achter bij mannen. Bij de Nederlanders en West-Europese immigranten zijn deze verschillen groter dan bij allochtonen. ,,Bij de Nederlanders en West-Europeanen hebben de mannen de meeste kans om promotie te maken en dus meer geld te verdienen'', licht Tijdens toe. ,,Bij de allochtone groepen hebben de mannen die voorsprong niet.''

Over de voorsprong van de Nederlandse en West-Europese mannen op hun vrouwen is meer bekend dan over de verschillen tussen de etnische groepen. Zo maakt het bijvoorbeeld heel veel uit of in een bedrijf veel of weinig mannen werken. ,,Werken er veel mannen, dan zijn de lonen hoger. Dat blijkt heel duidelijk uit dit onderzoek, maar ook uit andere onderzoeken'', vertelt Tijdens.

Bij echte `mannenbedrijven' is er een grote inkomensspreiding, is er dus meer verschil tussen het hoogste en het laagste inkomen. De bovengrens ligt dus hoger dan bij `vrouwenbedrijven', waar de inkomens dichter bij elkaar liggen. ,,Bij een echt mannenbedrijf als de NS zag je deze week dan ook dat de machinisten – goed geschoold personeel meteen 6 procent loon erbij vragen bij de CAO-onderhandelingen'', zegt Tijdens.

Dat de inkomensspreiding bij `vrouwenbedrijven' zoals verzorgingshuizen kleiner is komt onder meer doordat er niet veel hierarchie is de functies verschillen onderling niet veel, dus de beloning ook niet. ,,Daar komt bij dat vrouwen vaak ook een ander belang hebben. Een kwart van de werkende vrouwen is herintreedster. Vrouwen houden er rekening mee dat ze tijdelijk stoppen met werken om voor de kinderen te zorgen. Ze hebben liever een beroep waarin ze redelijk makkelijk kunnen terugkeren dan een bedrijf met hoge lonen'', vertelt Tijdens.

Komen de kinderen eenmaal, dan schieten de lonen van mannen omhoog terwijl die van vrouwen gelijk blijven. ,,Mannen gaan meteen harder werken, als er kinderen zijn. Vrouwen denken meteen na over de hoeveelheid uren die ze minder gaan werken'', zegt Tijdens. Als ze al niet helemaal stoppen met werken, zoals met name vrouwen met matig betaalde banen doen. ,,Bij de afweging van de verdiensten tegen de kosten voor oppas en huishoudelijke hulp geven deze vrouwen vaak hun baan op'', vertelt Tijdens. ,,Vrouwen met een betere baan zijn bereid om een tijdje `om niet' te werken voor de zekerheid dat ze straks de draad weer kunnen oppakken.''

    • Karel Berkhout