Nederland-Azië

Het feit dat 400 jaar geleden de Compagnie werd opgericht, is de aanleiding tot herdenkingen en tentoonstellingen, waarvan De Nederlandse ontmoeting met Azië, 1600-1950 in het Rijksmuseum, ongetwijfeld de belangrijkste is. Om aan de hand van maar 200 voorwerpen een representatief beeld te geven van de rol die Nederland in de geschiedenis van Azië speelde, is een bijna onmogelijke opgave, maar het resultaat is fascinerend. De relaties met Azië zijn overigens een netelig onderwerp, iets dat ook op deze expositie zijn stempel heeft gezet. Soms hebben de verklarende teksten bij de voorwerpen iets van een subtiel `Weg met ons'.

Wat op deze tentoonstelling het meest trof waren de waterverftekeningen van Batavia en Ceylon door de lutherse dominee Jan Brandes (1743-1808). Niet dat sommige van de geëxposeerde kunstwerken niet mooier zijn: het zijn betrekkelijk amateuristische tekeningen, maar zij geven de kijker sterker dan iets anders dat verlangde gevoel van nabijheid, het komt het dichtst in de buurt van het verleden zien zoals het was, met de ogen van nu. Dankzij Brandes' tekeningen en beschrijvingen zijn ons nu details bekend over lang vergeten ceremonies, gebruiken en rituelen. Jan Brandes werd uit Batavia weggepest door de jaloerse collega-dominee Johannes Hooyman. Volgens de kerkeraad had hij zich teveel bezig gehouden met ,,teekenen en schilderen, het opzetten van vogelen, met het bearbeiden van zijn thuin.'' De haat en afkeer van kunst en kennis typeren de mentaliteit binnen de VOC.

De Nederlandse ontmoeting met Azië 1600-1950. Rijksmuseum Amsterdam. Ma t/m zo van 10-17u. Catalogus, uitg. Waanders €34,50