Hartstochtelijk de bocht uit in Paradiso

Zet een jazzsolist lange tijd `droog', geef hem dan alle ruimte en de opgekropte energie spuit eruit als knetterend vuurwerk. Het concert van de Big Band van bassist Dave Holland was al drie kwartier aan de gang, toen er iemand opstond die tot dan toe nog `niets' had gedaan: saxofonist Chris Potter. Hij speelde een supergeladen solo waarin razende riedels, fraaie kleurcontrasten en bijtende staccato's elkaar afwisselden zonder dat er een cliché voorbijkwam. Dat hij zich na dit overdonderende exposé van een paar minuten liet verleiden om nog even door te gaan was onverstandig maar wel begrijpelijk. Want anders dan de solisten uit de `big band era', de periode 1930-'50, groeide Potter op in een tijd van weelde. Was Ben Webster in zijn jonge jaren bij het Duke Ellington orkest gedwongen zich heel bondig uit te drukken omdat er maar vier minuten op een (78 toeren) plaatkant pasten, voor Potter (1970) gelden nauwelijks beperkingen. Op de recente cd What goes Around, de eerste van de Dave Holland Big Band, staan enkele stukken van rond een kwartier. En de compositie `Free for All' waarin Potter in Paradiso `even' uit zijn hok mag dijt zelfs uit tot twintig minuten.

Dat Potter alle ruimte wordt gegund is te danken aan het feit dat hij behoort tot de vaste kern van deze nieuwe big band. Te weten het Dave Holland Quintet dat op hetzelfde label ECM van zich liet horen met `Prime Directive' en `Point of View'. Want, ook anders dan in de jaren '40 toen er uit big bands kleine combo's groeiden, gaat het tegenwoordig andersom. Als je met een klein clubje genoeg succes hebt, kun je proberen er iets groters van te maken. De Brit Dave Holland doet dat op zijn vertrouwde manier, tamelijk voorzichtig en uiterst gedegen. Dat leidt er toe dat je soms het gevoel hebt naar een `aangekleed' kwintet te luisteren, inclusief het meest opvallende kenmerk: geen piano maar een vibrafoon. Dat Steve Nelson, de bespeler van dat instrument en soms ook de marimba, meestal met slechts twee stokken speelt is sinds Gary Burton ongebruikelijk. Nog opvallender is echter zijn toon: zonder vibrato, keihard staccato, koeler dan 'cool'. Het past bij de strenge aanpak waar Dave Holland (1946) voor staat: wij maken met dertien man serieuze muziek, voor show zijn er talloze andere adressen. Chris Potter en trombonist Robin Eubanks vliegen soms hartstochtelijk de bocht uit, maar dat is geen reden tot zorg; die jongens zijn pas in de dertig. Speelde Dave Holland in zijn wilde jaren niet in de eerste elektrische band van trompettist Miles Davis?

Concert: JVC Jazz Festival met de Dave Holland Big Band. Gehoord: 23/10 Paradiso. Het festival wordt vanavond vervolgd met Tribute to Sun Ra (Paradiso) en het Dave Douglas New Quintet (BIMhuis).

    • Frans van Leeuwen