Georg en Volkert

De moord op Pim Fortuyn vertoont overeenkomsten met een mislukte aanslag op Adolf Hitler in 1939. De opvallende gelijkenissen tussen de Einzelgängers Georg Elser en Volkert van der G.

Herhaalt de geschiedenis zich ooit? Soms lijkt het erop. Op 8 november 1939 werd een aanslag gepleegd op Adolf Hitler. In een zuil in de Bürgerbräukelder te München was, op uiterst vernuftige wijze, een bom geplaatst die om 21.20 uur tijdens een bijeenkomst van partijleiders en oud-strijders ontplofte. Zes oud-strijders en een serveerster werden gedood. Drieënzestig personen raakten gewond, één van hen overleed zes dagen later aan zijn verwondingen. Hitler en Goebbels hadden tien minuten voor de bom ontplofte de kelder verlaten. Hadden zij dat niet gedaan, dan zouden zij zeker zijn omgekomen want de bom in de zuil bevond zich vlakbij het spreekgestoelte.

Diezelfde avond werd op de grens met Konstanz een man aangehouden die illegaal over de grens met Zwitserland probeerde te komen. Behalve materialen voor een ontstekingsmechanisme, had de arrestant ook een onbeschreven prentbriefkaart bij zich van de Bürgerbräukelder. Dankzij die prentbriefkaart werd de arrestant, Georg Elser, al spoedig in verband gebracht met de bomaanslag.

Zo voortreffelijk als Elser en Volkert van der G. hun aanslagen hadden voorbereid, zo knullig waren hun ontsnappingspogingen. Volkert had het pistool nog bij zich, Elser een verdacht ontstekingsmechanisme. Volkert had nota bene een uitgeprinte plattegrond van het mediapark in z'n auto liggen, Elser had, ongelofelijk maar waar, de prentbriefkaart van de Bürgerbräukeller.

Elser, aldus Kershaw, was een ,,rustige, gereserveerde, ijverige man die in zijn werk een perfectionist was''. Gruchman omschrijft hem in zijn boek over de aanslag als ,,een typische Einzelgänger, een zwijgzame en taaie muggenzifter''. Kortom: al wat over Volkert gezegd is, blijkt ook vrijwel exact zo van toepassing op Elser te zijn. Net als Volkert was hij klein, en maar ietsje ouder dan Van der G., 36 jaar. Het enige verschil is dat Elser niet kalend was. De schaarse vrienden van Elser konden totaal niet begrijpen dat hij zo'n aanslag had gepleegd. Niets voor Elser, zo'n daad. (Vergelijk: `De moord op Fortuyn past niet bij Volkert', NRC Handelsblad, 10 augustus).

De Duitsers konden indertijd onmogelijk geloven dat Elser zijn aanslag helemaal alleen had uitgevoerd. Ze hebben hem tot het eind van de oorlog – april 1945 – vastgehouden, onder andere omdat ze hoopten alsnog uit hem te krijgen wie hem geholpen had. Inmiddels staat vast dat Elser alleen handelde.

Net als in het geval van Volkert van der G. werd Elser in zijn cel permanent geobserveerd. Alleen had men toen nog geen camera's, dus werd Elser voorzien van twee SS-bewakers die zich bij hem in de cel ophielden en elkaar 's nachts beurtelings aflosten. Ze hadden de opdracht hem geen seconde uit het oog te verliezen om zelfmoord en contact met andere gevangenen te voorkomen.'

Anders dan Van der G. was Elser vrijgezel, dus de nazi's konden zijn vrouw niet oppakken. Geen nood, de nazi's pakten de moeder van Elser op. Een poging om hem door een confrontatie met zijn in tijdelijke hechtenis genomen moeder murw te maken `mislukte' echter. Ook andere familieleden van Elser werden trouwens duchtig ondervraagd en zelfs tijdelijk in hechtenis genomen. Zover is de Nederlandse regering nog niet gegaan, maar ondervraagd zijn Van der G.'s familieleden zeker.

Anders dan Van der G. zweeg Elser niet na z'n arrestatie. Maar erg mededeelzaam was hij ook niet. Als motief voor z'n daad gaf hij op dat hij Hitler had willen ,,beiseitigen''. Gelet op het feit dat de overeenkomsten tussen Bürgerbräu- en Mediapark-aanslag zo uitermate treffend zijn kunnen we ervan uitgaan dat ook Volkert van der G. Fortuyn heeft willen ,,beiseitigen''.

    • Maarten 't Hart