Pieter Molevelds afscheid van de film

Masochistische zelfportretten vormen een curieus subgenre van de Nederlandse experimentele film. De jammerklachten van Pieter Moleveld (Voorburg, 1958) op zijn in eigen beheer uitgegeven afscheids-dvd Lamento emori klinken niet zo schril als die van Cyrus Frisch in Zelfbeklag (1995) of van Ian Kerkhof aan het kruis (Stations of the Cross, 1990), maar Molevelds driedelige elegie beoogt toch niets minder te zijn dan `een triptiek ter nagedachtenis van de films van Pieter Moleveld, 1982-2002'. Een meeverpakt boekje telt er precies honderd, in lengte variërend van vijf tot 62 minuten. En Molevelds beslissing de camera aan de wilgen te hangen is definitief: deels uit economische motieven, maar ook, zo licht hij desgevraagd toe, `omdat mijn cinematografische verkenning van het mystieke grensgebied van leven en dood ten einde is. Niet omdat ik gevonden heb, wat ik zocht, maar omdat wat ik zoek onvindbaar is.'

De triptiek nodigt samen met een `bonus track' getiteld This Is The End of My Way (onder begeleiding van Frank Sinatra en van Nat King Cole die Unforgettable zingt, terwijl de filmmaker langzaam een eindeloze weg afloopt) uit tot meditatie. Through the same gate gaat over geboorte en sterfte, in Somewhere My Friend bezeilt een gestileerd bootje onder gezang van Tibetaanse monniken de Styx en in Leaving the Filmface wordt in een videotrucage het gezicht van Moleveld langzaam overspoeld door een waterval, terwijl Verdi's Requiem weerklinkt.

Zoals altijd bij het werk van Moleveld mag de kijker zelf uitmaken of de ironie beoogd is. De beelden zijn spannender dan die van menige video-installatie, en dagen uit tot reflectie. Dat geldt zeker voor de onaangekondigde coda's van het eerste en het tweede luik, waarin een kunstmatig uitgerekt mannensilhouet uitkijkt over een Hollands rivierlandschap met ook extreem lange, dunne kerktorens. We horen kikkers en krekels, terwijl uit een ver verdwijnpunt teksten naar voren zweven als ,,Ondragelijk lijden dat toch maar gedragen moet zien te worden'.

De welbespraakte beeldpoëzie en narcistisch-religieuze kitsch van Pieter Moleveld verrichten soms wonderen. Er valt makkelijk de draak mee te steken, maar toch betrap ik mezelf op de behoefte de dvd steeds opnieuw te spelen. Het is jammer dat zijn werk niet vaker in musea te zien valt, waar het in een permanente `loop' wellicht beter tot zijn recht komt dan van voor naar achter geprojecteerd in een zaal.

Lamento emori. Regie: Pieter Moleveld. Uitgebracht op dvd in eigen beheer. Te bestellen via emori.films@planet.nl.

    • Hans Beerekamp