Niet crashen in Afghanistan

Nederlandse F-16's geven vanuit Kirgizië luchtsteun aan de Amerikanen in Afghanistan. Minister Korthals van Defensie nam er gisteren een kijkje.

Luitenant-kolonel N.W. Reefman reageert bijna paniekerig als het woord oorlog valt. ,,Nee, we zijn niet in oorlog'', corrigeert hij snel. Om zijn woorden kracht bij te zetten maakt hij afwerende gebaren. De vijand moet een regering hebben, wil je als land officieel in oorlog kunnen zijn, legt Reefman uit. Maar de vijand de Talibaan en Al-Qaeda heeft geen land (meer). Terwijl hij praat, houdt hij de stoet van minister Korthals van Defensie, die naar Kirgizië is afgereisd om kennis te maken met `zijn mannen', in de gaten.

Reefman gebruikte eerder, tijdens een briefing van de minister, wel degelijk het woord oorlog. In navolging van de Amerikaanse president Bush omschreef hij de operatie Enduring Freedom als `oorlog tegen het mondiale terrorisme'. Zijn militaire baas, de Amerikaanse generaal Ashcroft, knikte toen goedkeurend.

Op de basis nabij de Kirgizische hoofdstad Bisjkek zijn Nederlandse piloten gestationeerd die in zes F-16 gevechtsvliegtuigen dagelijks boven Afghanistan vliegen. Zij bieden sinds 1 oktober luchtsteun aan Amerikaanse grondtroepen die daar nog steeds jagen op strijders van Al-Qaeda en de Talibaan. Reefman is de oudste van deze piloten. Samen met Noren en Denen vormen de Nederlanders de European Participating Air Forces (EPAF).

In de media zijn de afgelopen tijd berichten opgedoken dat de basis wellicht gebruikt zal worden in een mogelijke oorlog tegen Irak. Een vraag daarover omzeilt generaal Ashcroft: ,,Elke missie is een andere.''

Het mandaat van de Nederlandse piloten lag, ten tijde van de stationering, politiek gevoelig. Ja, ze mogen schieten, gaf toenmalig premier Kok uiteindelijk schoorvoetend toe, met de kwestie-Srebrenica nog in het achterhoofd. Met de Amerikanen, die de operatie leiden, werd afgesproken dat de piloten zelf mogen bepalen of zij een opdracht tot bombardement uitvoeren. Reefman, die ook boven Kosovo heeft gevlogen, vindt dat een logische gang van zaken. Tijdens de oorlog in Kosovo waren de doelen statisch, terwijl het doel in Afghanistan continu beweegt. ,,De vijand opereert steeds vaker in kleinere groepen van vijf à tien strijders.'' Het is voorgekomen dat de Amerikanen per abuis met bommen een bruiloft verstoorden. ,,Dat mag niet nog een keer gebeuren'', zegt een jonge piloot.

Om de veiligheid van hun families thuis te waarborgen mogen Nederlandse militairen niet met hun naam of foto in de krant. Na `Kosovo' werd het gezin van een Nederlandse piloot bedreigd. En volgens een Deense militair worden nu familieleden van Deense piloten belaagd door journalisten. De naam van Reefman mag wel worden genoemd. Hij wil zijn collega's een gezicht geven, door hun verhaal te vertellen.

,,Nee, ik vraag me nooit af wat ik hier doe als ik boven Afghanistan vlieg'', zegt de jonge piloot, die ook zijn leeftijd niet wil noemen. De terroristische aanvallen op Amerika op 11 september beschouwt hij als een aanval op de coalitie waartoe Nederland behoort. Overigens houden dergelijke vragen hem niet echt bezig. `Hij doet zijn ding', dat is alles.

Deze luitenant en zijn collega's zullen begin januari terugkeren naar Nederland. De Nederlandse stationering in Kirgizië heeft dan volgens een schatting van Defensie 55 miljoen tot 65 miljoen euro gekost.

De ministeriële delegatie woont een vertrek van twee Nederlandse F-16's bij. De gevechtsvliegtuigen zijn elk bewapend met twee raketten en twee bommen. Een militair trekt, kort voordat de vliegtuigen gaan taxiën, de pinnen uit de wapens. ,,Nu zijn ze scherp'', becommentarieert de jonge vlieger.

De vlieger ziet zijn collega's de lucht in schieten, een oorverdovend geluid achterlatend. Kirgiziërs hebben geklaagd over de herrie, vertelt Ashcroft. Die zouden graag willen dat de gevechtsvliegtuigen in elk geval 's nachts aan de grond blijven. ,,Maar'', zegt de commandant uit Ohio, ,,we maken niet meer lawaai dan in Ohio. Deze missie vereist dat we rond de klok vliegen. Bovendien levert onze aanwezigheid hier minimaal 3 procent van het bruto nationaal product van dit land. Onze bijdrage aan de economie is groot.''

De vliegers zullen een uur na vertrek het Afghaanse luchtruim bereiken. Als alles goed gaat, keren ze na enkele uren rondvliegen terug, de bommen en raketten nog aan de vleugels. Sinds EPAF vanuit Kirgizië dagelijks boven Afghanistan vliegt, hebben de F-16's niet één keer gebombardeerd. ,,Onze aanwezigheid in de lucht is al voldoende om de vijand af te schrikken'', zegt de jonge luitenant.

,,De enige angst die we hebben, is om motorpech te krijgen'', zegt een andere jonge luitenant eerste klasse. De `vijand' beschikt niet over de middelen om de F-16's uit de lucht te schieten, maar door een motorisch mankement kunnen de vliegers wel ongewild op Afghaans grondgebied terechtkomen. ,,Dat is anders dan in de Noordzee belanden.''

De basis waarop de Nederlanders zijn gelegerd is door de Amerikanen `Ganci' genoemd, naar een van de brandweermannen die op 11 september zijn omgekomen bij de aanslag op het het World Trade Center in New York. Er hangt een ontspannen sfeer op de basis. In `Tent City', waar ongeveer tweeduizend militairen in meer dan tweehonderd tenten wonen, zit een Nederlandse marinier met ontbloot bovenlichaam samen met een vrouwelijke collega uit Amerika te genieten van de zon.

De ingang van een donkerblauwe tent wordt gemarkeerd door een bord met de tekst day sleeper. Ondanks het bord gaan de minister en zijn gezelschap de tent binnen. Een slapende militair schrikt wakker. De minister kijkt even rond in de met teddyberen en pin-ups gevulde ruimte en vervolgt dan zijn rondleiding.

Voordat hij naar Kabul vertrekt, steekt hij de militairen nog een hart onder het riem. Nederland mag trots zijn op de verrichtingen van het Nederlandse leger hier, zegt hij. Eventuele ongerustheid over bezuinigingen die hij heeft aangekondigd probeert hij te sussen. De operationele militairen hoeven niets te vrezen, zegt hij. De bezuinigingen zullen gerealiseerd worden door staven samen te voegen en de samenwerking tussen verschillende legeronderdelen nog meer te bevorderen. Korthals zegt dat de goede coöperatie die hij op Ganci heeft aangetroffen hem vertrouwen inboezemt.

De aanwezige militairen applaudisseren. Ze weten niet dat op hetzelfde ogenblik het ministerie van Defensie bekendmaakt dat de bezuinigingen tweehonderd banen zullen kosten.

    • Ahmet Olgun