Koizumi's keuze: stormram of marionet

Het uitstel – voor hoe lang? – van het gisteren met spanning verwachte rapport over de crisis bij de Japanse banken lijkt een indicatie te zijn voor de verdere verzwakking van premier Koizumi's positie. Die moet een keuze maken: stormram in of marionet van zijn partij.

Op de dag dat minister Heizo Takenaka het interim-rapport van zijn adviescommissie zou presenteren voor opruiming van de `slechte leningen' bij de banken, besteeg partijveteraan Mikio Aoki het spreekgestoelte van het Japanse Hogerhuis. ,,Is het juist dat een groep particulieren het wel en wee van de economie bepaalt?'', zo vroeg Aoki zich met bedaagde stem af. ,,Wie zal de verantwoordelijkheid dragen voor het resultaat? Dit is een crisis voor het parlementaire democratische stelsel.'' Enkele uren later werd de presentatie van Takenaka's rapport ,,voor onbepaalde tijd'' uitgesteld.

De uitspraken van Aoki, een van de schaduwkoningen binnen de regerende Liberaal Democratische Partij (LDP), waren een directe aanval op de adviescommissie van minister Takenaka (hoofd van het Agentschap voor Financiële Diensten, FSA), die voornamelijk bestaat uit personen uit de particuliere sector. Takenaka is zelf overigens ook van huis uit geen politicus, maar hoogleraar economie. De algemene verwachting was dat zijn rapport harde maatregelen zou aankondigen voor het schoonmaken van de financiële sector, maar deze zijn nu op de lange baan geschoven.

Premier Junichiro Koizumi heeft momenteel te maken met ,,een staatsgreep in zijn partij'', zegt econoom Richard Jerram van ING Barings vandaag. ,,De partij heeft gezegd: we zijn het er niet mee eens.'' Koizumi zelf is het daar niet mee eens. Hij zei vandaag dat het eindrapport van de commissie gepland staat voor het einde van de maand. ,,Daar is geen verandering in gekomen'', aldus de premier. Woordvoerder Misako Kaji voegt daar vandaag aan toe dat Koizumi zich niets aantrekt van de kritiek dat Takenaka's commissie uit specialisten uit de privé-sector bestaat en ,,zelf de eindverantwoordelijkheid zal nemen''. Op de vraag waarom Koizumi dan de publicatie van het interim-rapport niet heeft doorgezet blijft de woordvoerder het antwoord echter schuldig.

Het probleem voor Takenaka is dat hij met zijn adviescommissie de gebruikelijke procedures binnen de LDP probeert te omzeilen. Een regering is normaal gesproken machteloos, beleid wordt gemaakt in overleg tussen ambtenaren en de beleidscommissie van de LDP, waarin de machtige bonzen van de partij zitten die zo de belangen van hun achterban – in deze de banken – kunnen beschermen. ,,Koizumi staat nu voor de keus'', zegt Richard Jerram, ,,óf hij gaat in tegen de wensen van de partijbonzen, óf hij wordt hun marionet.''

De kwestie waar het allemaal om draait is een strengere aanpak van de banken, die onder politieke leiding niet hard optreden tegen debiteuren die in gebreke blijven in de huidige slechte economische omstandigheden. Volgens mediaberichten zou Takenaka's rapport onder meer hebben voorgesteld de criteria voor vaststelling van het eigen kapitaal van de banken strikter te maken. Volgens de Nihon Keizai Shinbun (Japans Economisch Dagblad) zou de ratio van eigen kapitaal bij vijf van de zeven grote banken van het land belanden onder de internationaal afgesproken minimumgrens van 8 procent van het totaal aan uitstaande leningen. De overheid zou op basis hiervan kunnen ingrijpen en in ruil voor een kapitaalinjectie schoon schip kunnen maken, niet alleen in de leningenportfolio – failliet laten verklaren van bedrijven die hun leningen niet afbetalen – maar ook bij het management.

,,Zo'n oplossing volgens de economische leerboeken, met als gevolg een groot aantal faillissementen, zou vragen doen rijzen over de verantwoordelijkheid van politici en bankiers'', zegt een ambtenaar op het bureau van de premier die sympathiek lijkt te staan tegenover de plannen. ,,Tot dusver waren het namelijk deze politici met nauwe banden met banken die de besluiten namen. Je kan dus zien wat een helse strijd Takenaka momenteel voert.''

Natuurlijk zijn ook ambtenaren deel van de oude 'knusse' relaties tussen politici en bankiers. Zo beschrijft de Nihon Keizai Shinbun vandaag in een reconstructie van de gebeurtenissen van de afgelopen dagen dat ambtenaren van Takenaka's eigen FSA zelf een plan hebben opgesteld dat concurreert met het interim-rapport van hun eigen minister en daarmee bij politici hebben gelobbyd. Dit plan zou veel zachtere criteria bevatten dan dat van hun baas. Ter discussie staat het leiderschap van premier Koizumi, zo is de conclusie van vele commentatoren vandaag.

    • Hans van der Lugt