Gangsterglamour in duister bruin

Er bloeien geen rozen in de tweede film van American Beauty-regisseur Sam Mendes. En het enige rood is het bloed dat vloeit bij de vele gangsterafrekeningen in het op de in de jaren dertig spelende striproman van Max Allan Collins en Richard Piers Rayner gebaseerde drama. De titel Road to Perdition verwijst naar het stadje waar hoofdpersonen Michael Sullivan senior (een koudhartige maffiamoordenaar gespeeld door Tom Hanks) en junior (Tyler Hoechlin) verlossing hopen te vinden. Letterlijk betekent de titel `hellevaart', een duidelijke toespeling op de koers die de gebeurtenissen zullen volgen.

Koos Mendes in American Beauty het perspectief van een man van middelbare leeftijd die worstelde met zijn levensbestemming, in Road to Perdition verplaatst hij het gezichtspunt naar dat van de zoon, die eindelijk wil weten wat voor man zijn vader is. Hij komt erachter dat het volwassen bestaan veel destructiever is dan hij ooit voor mogelijk had gehouden. In die zin is Road to Perdition behalve een exercitie in het aloude thema van vaders en zonen (Sullivan senior heeft ook een ingewikkelde relatie met zijn baas Paul Newman) vooral een initiatierite. Het boek ontleende zijn motto aan de schijndiepzinnigheid van mangatekenaar Kazuo Koike: `Je moet een weg voor jezelf kiezen'. En dat is een niet al te ingewikkelde levenswijsheid die naadloos aansluit op die van American Beauty.

Het gangsterepos, het vader-zoon-drama en de onderliggende, zingevende laag van Mendes' film worden vooral stilistisch bij elkaar gehouden. Voor de tweede maal werkte hij met cameraveteraan Conrad Hall, die het inktzwart-grauwwit van de striptekeningen vertaalde in een bijna ontkleurd palet van duistere groen- en bruintinten. Suggestieve schaduwen en een sterk spel met licht van zaken die letterlijk het daglicht niet kunnen verdragen en de verblinding van de gangsterglamour roepen de grafische herkomst van het verhaal in de herinnering. Bovendien plaatst Road to Perdition zich in de rijke Hollywoodtraditie van de film noir.

Emotioneel blijft het, ondanks de grote emoties die de film wil uitdrukken, behelpen met Road to Perdition. Het helpt niet dat vanaf het begin duidelijk is dat het noodlot een zwaardere rol in de gebeurtenissen zal spelen dan de vrije wil. Daardoor moet de vergelijking met bijvoorbeeld een ijkpunt in het genre als de Godfather-trilogie, met zijn zuchtende, zwetende en zwoegende hoofdfiguren, in het voordeel van die laatste uitvallen. Zelfs de voor de film uitgebreide rol van huurmoordenaar Jude Law, die vader Sullivan op de hielen zit tijdens zijn vlucht door kleinsteeds crimineel Amerika, dient maar nauwelijks ter verhoging van de spanning. De fotograaf annex beul (,,I shoot the dead'') krijgt zo de rol van de dood toebedeeld. Dat is een van de sterkste vondsten van de film.

Verder is het allemaal nogal betekenisloos. De ingehouden stijl, zowel visueel, narratief als wat betreft acteren, kan makkelijk worden uitgelegd als valse terughoudendheid. Mendes wil met gefluister indruk maken, maar vergeet dat ook een ingehouden film gedreven moet worden door de energie en de wil om iets te vertellen.

Road to Perdition. Regie: Sam Mendes. Met: Tom Hanks, Paul Newman, Jude Law, Jennifer Jason Leigh, Stanley Tucci, Daniel Craig, Tyler Hoechlin. In 67 bioscopen.

    • Dana Linssen