Een nieuwe beeldenstorm

Sjef Simons, het gemeenteraadslid voor Leefbaar Rotterdam met de kunstportefeuille, inspecteert de tentoonstellingsruimte van het kunst- en cultuurfestival Witte de With. ,,Ik snap dat niet, zo'n tapijt met een paar kussens erop en tv-monitoren erbij. Ik weet niet in wat voor kunstvorm ik dat moet plaatsen'', zegt hij bitter.

De toegesnelde organisatrice verklaart: ,,Dat is niet bedoeld als kunst, maar dat zijn zitplaatsen om naar filmpjes te kijken.''

Er ontspint zich een discussie. Simons bekijkt de folder. ,,Die is in het Engels. Wij willen kunst juist begrijpelijker maken voor gewone mensen.''

,,We hebben ook Nederlands'', haast de organisatrice zich. Simons, een forse, besnorde vijftiger in zwart trainingsjack, spreidt de folder met foto's en teksten open: ,,Als ik dit zie, dan zeg ik: dit hadden we toch beter uit kunnen sparen voor andere zaken als veiligheid.''

Na deze VPRO-reportage, waarin Simons ook aankondigt een zuil-sculptuur (,,doet me niks'') te willen vervangen door een standbeeld van Pim Fortuyn, wordt teruggeschakeld naar een studiotafel van het nieuwe kunstprogramma R.A.M. vol geshockeerde culturele pausen. ,,Het lijkt wel de DDR-staat. Kunst voor het volk'', snuift Christophe Buchwald, de Duitse directeur van de Balie.

,,Hij lijdt aan zelfhaat'', walgt de Vlaming Chris Dercon, toekomstig directeur van een Münchense instelling voor beeldende kunst.

,,Nee, het is geen zelfhaat maar misschien juist te veel eigenliefde'', analyseert schrijver Arnon Grunberg.

Dan volgt een reportage over Aaron Betsky, directeur van het architectuurmuseum, ook in Rotterdam. In beeld komen Vinex-wijken. Rijen op elkaar gestapelde schoenendozen met ramen, gekleurde huizenwallen. Wat ik niet zie is de door Betsky beschreven woonwens van de meeste Nederlanders: klassieke jaren-dertigwoningen, twee onder een kap. Betsky prijst de Vinex-schoonheid en het lef van de Nederlandse woningkoper: ,,Ze durven meer dan in het buitenland.'' Ik zou zeggen ,,ze mogen minder dan in het buitenland'', want ze hebben geen keus en zijn als woningkoper veroordeeld tot gerepliceerde architect-fantasietjes. Betsky kondigde aan dat hij zich gaat wijden aan speciale huizen voor islamieten. Zouden hun woonwensen zo anders zijn? Wie bepaalt wat alle moslims wensen? Hoe denkt Betsky dat de islam-Vinex eruit ziet? Vrouwenruimten met tralies? Mensen zullen het moeten kopen, want er is niks anders.

De nieuwe culturele politiek zal ergens liggen tussen de plannen van Betsky en de beeldenstorm van Simons. Staatssecretaris Van Leeuwen had het over de functie van kunst als communicatiemiddel. Ik denk dan meteen aan propaganda. Toch zullen de kunstinstellingen beter hun best moeten doen om hun rol te verantwoorden. Ook de kunstprogramma's van de VPRO. Ze zien eruit als het resultaat van grauwe kantoorpolitiek en reorganisaties. Alles moet zo minimaal worden gebracht. Pretenties verboden. Geen enkele aankleding. Presentatoren zijn anti-glamour en het zijn er vooral veel. Iedereen schijnt het te kunnen worden en ze moeten het onderling nog uitvechten. Het vrolijke, succesvolle De plantage van Hanneke Groenteman is vervangen door het rommelige Propaganda met veel presentatoren door elkaar en veel lagere kijkcijfers. George van Houten van R.A.M. heeft geen strijkbout in huis. Zijn donkere open boord was omgekruld. Uiteraard ook weer een tweede presentator, Pieter Bouwman. De zojuist beschreven reportages waren sierlijke vlaggen op R.A.M., een kale talkshow in het betonnen VPRO-kantoor. Het begon met Arnon Grunberg die vanaf een lelijk balkon monotoon een lange, eigen tekst voorlas. In alles doen ze hun best om kunst zo onaantrekkelijk mogelijk te maken voor het grote publiek. Geen poging tot algemene verheffing. Gelukkig zijn er ook mooie publieke voorbeelden, Close-up van de Avro en Het uur van de wolf van de NPS. Maar de omroep zal in haar geheel harder moeten vechten voor de gunst van de subsidiegever. Gerrit Zalm kondigde gisteren bij een protesterende Andries Knevel aan dat hij de komende vier jaar 200 miljoen euro wil bezuinigen op de publieke omroep. Voor de veiligheid, zegt hij.

    • Maarten Huygen