Zorg in het buitenland vergt fiat verzekeraar

Nederlandse patiënten hebben voorafgaande toestemming van hun ziekenfonds nodig als zij een medische behandeling willen in een ander land van de Europese Unie.

Deze conclusie trekt de advocaat-generaal bij het Europese Hof van Justitie in Luxemburg vanmorgen in twee zaken van Nederlandse patiënten. De uitkomst wordt van groot belang geacht voor het Nederlandse zorgstelsel en vergelijkbare stelsels in andere EU-landen. Daarin geldt de eis van voorafgaande toestemming voor medische behandelingen in het buitenland als hoeksteen.

De beide patiënten hadden van hun ziekenfondsen geen toestemming gekregen voor medische zorg in respectievelijk Duitsland en België. De fondsen weigerden daarom de kosten te vergoeden. De twee patiënten vochten dit aan, omdat de toestemmingseis in strijd zou zijn met het EU-beginsel van vrij verkeer van diensten.

Advocaat-generaal D. Ruiz-Jarabo Colomer stelt de fondsen in het gelijk. Zijn conclusie in deze principiële zaken geldt als aanbeveling en is niet bindend voor het Hof. Het is nog niet bekend wanneer het Hof zijn arrest wijst.

De toestemmingseis is volgens de advocaat-generaal wel in strijd met het beginsel van het vrije verkeer van diensten tussen medische hulpverleners en patiënten. Maar hij acht voorafgaande toestemming zó belangrijk voor het Nederlandse zorgstelsel, dat zo'n belemmering van het vrije dienstenverkeer gerechtvaardigd is.

Al eerder bepaalde het Hof de toestemmingseis gerechtvaardigd voor ziekenhuiszorg in het buitenland. In de twee zaken die nu bij het Luxemburgse hof aanhangig zijn gaat het om extramurale zorg, zoals van huisartsen, tandartsen en fysiotherapeuten. Bij de twee patiënten betrof het een kaakchirurgische ingreep in Keulen (Duitsland) en een (poliklinische) ellepijpverkorting in Deurne (België). Beide betrokken verzekeraars, OZ Zorgverzekeringen in Breda en ZAO Zorgverzekeringen in Amsterdam, weigerden de geclaimde kosten te vergoeden.

De advocaat-generaal noemt drie redenen die de eis van voorafgaande toestemming billijken. In de eerste plaats dreigt er volgens hem een ernstige financiële aantasting van het zorgstelsel als patiënten onbelemmerd in het buitenland medisch mogen shoppen op kosten van hun ziekenfonds. In de tweede plaats zorgt de toestemmingseis voor het behoud van een evenwichtige en voor eenieder toegankelijke verzorging door artsen en ziekenhuizen. En tenslotte waarborgt de toestemmingseis ,,op het nationale grondgebied een verzorgingscapaciteit, die essentieel is voor de volksgezondheid''.

De argumenten van advocaat-generaal Ruiz-Jarobo komen overeen met de pleidooien die de zorgverzekeraars, de Nederlandse staat en andere EU-landen met vergelijkbare zorgstelsels hielden tijdens de behandeling van beide zaken. Zij voerden aan dat er ,,een bom onder het Nederlandse zorgstelsel'' werd gelegd de toestemmingseis voor zorg in een ander EU-land onrechtmatig zou worden verklaard en patiënten op eigen houtje de grens over zouden kunnen trekken voor medische zorg, bijvoorbeeld als zij ontevreden zijn over hun plek op een wachtlijst.