`Malta wordt niet bezet'

Tien landen komen, als alles goed blijft gaan, in 2004 bij de Europese Unie. Wie zijn de nieuwkomers? Deel acht van een serie van tien portretjes: de Maltezers.

Aardig, gastvrij, trots, ondernemend, maar lijdend aan een minderwaardigheidscomplex. Zo vatten de meeste Maltezers hun psychische gesteldheid samen. Een ideaal karakter om hun land te laten uitgroeien tot een toeristenparadijs. En dat is de laatste decennia dan ook gebeurd in de eilandenarchipel ten zuiden van Sicilië. Elk jaar bezoeken 1,2 miljoen toeristen dit land dat maar 380.000 inwoners heeft en dertig maal kleiner is dan Cyprus.

Ook zonder deze vakantiegangers is Malta het meest dichtbevolkte land van de nieuwe Europese Unie. Toch loopt er bijna nooit iets uit de hand. Wie wil kan rustig 's nachts in zijn eentje een wandeling maken door de hoofdstad Valletta. Maltezers hebben namelijk hun bekomst van geweld. Eeuwenlang werd Malta overspoeld door agressieve bezetters: Phoeniciërs, Carthagen, Romeinen, Byzantijnen, Arabieren, Noormannen, Turken, Maltezer Ridders, Fransen en Britten. Romeinen vochten in Maltezer wateren hun zeeslagen met de Carthagen uit. Maltezer Ridders gebruikten het strategisch gelegen eiland als uitvalsbasis voor piraterij op moslimschepen en voor de slavenhandel. Voor de Britten was Malta de springplank naar Afrika. En de geallieerden gebruikten het eiland in de Tweede Wereldoorlog als een onzinkbaar vliegdekschip.

Die lange geschiedenis van overheersing zou de verklaring zijn voor het minderwaardigheidscomplex dat veel Maltezers nog altijd hebben en dat zó diep zit, dat hij zelfs in de taal is ingesleten. Alles wat goed is, wordt tà barre genoemd, wat `van buitenaf' betekent. En alles wat niet deugt, heet tà giwwa, `van binnen'.

Dit neemt echter niet weg dat de Maltezers tegelijkertijd ook trots zijn op hun historie. De kleine eilandenarchipel lag millennia lang in het geografische middelpunt van de wereld. Die strategische positie was de belangrijkste bron van inkomsten voor het eiland dat weinig natuurlijke bronnen heeft. Malta leefde van de garnizoenen die er waren gelegerd. Ambachtslieden maakten de uitrustingen, zeelieden verhuurden zich, scheepsreparateurs hadden volop werk, en de geestelijkheid ontleende veel van haar macht door slimme deals te sluiten met de bezetter. Pas in 1964, met het vertrek van de Britten, veranderde dit. Malta werd onafhankelijk. De traditionele op een oorlogseconomie gebaseerde beroepen verdwijnen geleidelijk, en de mensen leven meer en meer van dienstverlening, overslag en het toerisme.

Het leven op Malta is in een rustiger en vreedzamer vaarwater gekomen. Dat er nu een nieuwe potentiële overheerser voor de deur staat, de EU, zal daar weinig aan veranderen. ,,De Maltezer is open genoeg om de EU te accepteren'', meent de beroemdste socioloog van Malta, pater Carmel Tabone. ,,Hij heeft vele overheersers geaccepteerd en de EU gaat Malta niet eens echt bezetten.''

Dat wil niet zeggen dat iedereen enthousiast is over toetreding tot de EU. De conservatieve regering verwacht dat Malta economisch flink kan profiteren. De socialisten zeggen echter dat de komst van de EU zal leiden tot hogere onroerendgoedprijzen. De door Malta gekoesterde neutraliteit zou gevaar lopen. Ook zou de scheepsbouw die nu nog veel staatssteun geniet niet overleven.

Heikel twistpunt is bovendien de jacht. Deelname aan de EU betekent voor de Maltezers het einde van de vogeltjesjacht, zo spiegelen de socialisten de burgers voor. De jacht is zeker niet volkssport nummer één – voetbal is populairder – maar de jagers zijn uiterst goed georganiseerd. Hun macht is buitenproportioneel groot, doordat het aantal voor- en tegenstanders van toetreding ongeveer gelijk is. Hierdoor kunnen de enkele duizenden jagers komend voorjaar het referendum over toetreding tot de EU beslissen. De partij die de steun van de jagers krijgt, wint het referendum. Het is om die reden dat premier Fenech Adami er bij de EU op aandringt een oogje dicht te knijpen en de jacht toe te staan. En zo is in dit zo vreedzame eilandenrijk, het laatste residu van een gewelddadig verleden, de jacht, bepalend voor de toekomst.

Eerdere delen op www.nrc.nl

    • Bas Mesters