Emins werk is rauw, direct en volkomen echt

Zelfverzekerd en ontspannen zit de vrouw te paard. Ze is gekleed in jeans, cowboylaarzen, een geheel openhangend wit overhemd en een zwartkanten bh, en ze heeft een leren cowboyhoed op het hoofd. De leidsels hangen losjes in haar handen. Paard en berijdster gaan bij ondergaande zon stapvoets langs het strand. De camera komt naderbij, de vrouw wendt het paard en kijkt triomfantelijk glimlachend, half spottend recht in de lens. Dit is Marlborough Woman. Geluk is tijdelijk, zoals de reggae song Riding for a Fall op de achtergrond duidelijk maakt, en de vrouw geniet met volle teugen van dit moment van goddelijke vrijheid.

We zien hier Tracey Emin (1963), kunstenaar, media-fenomeen, en de meest succesvolle vertegenwoordiger van de Brit Art-generatie. Het Stedelijk Museum toont een overzicht van tien jaar werk, bestaande uit foto's, videofilms, patchwork-dekens, neonwerken, installaties, monoprints en door haar geschreven teksten. Emin zelf, haar levensverhaal, is het onderwerp van al haar werk. De uitnodiging voor de tentoonstelling kan wat dit betreft niet duidelijker zijn: vier gewone pasfoto's van Emin. Het werk is Emin.

Zoals zij zegt: ,,Het hebben van geheimen is één van de gevaarlijkste dingen die je kunt doen. Ik vind het interessant om ze bloot te leggen en dingen te onthullen, als de doos van Pandora. Iedere keer doe ik het voor mijzelf. Daarna heb ik veel meer vrijheid.'' En een doos van Pandora is het, één continuë stroom van pijn, angst, verdriet, van euforie, plezier en humor. In het boek Exploration of the Soul (1994), door haar in tien dagen achtereen geschreven, vertelt Emin over haar jeugd tot aan het moment dat zij op 13-jarige leeftijd werd verkracht. Op dat moment veranderde het leven radicaal en onherroepelijk. Haar bestaan werd een strijd om een balans te vinden tussen angst en depressies, en het grote verlangen naar liefde en overgave.

In de video Why I never became a Dancer vertelt Emin hoe ze aan Margate, het benauwde provinciestadje van haar jeugd, probeerde te ontsnappen door de British Dancing Championship te winnen. Toen zij danste begonnen de jongens te klappen en ,,Slet, slet, slet'' te scanderen, steeds luider, totdat zij de muziek overstemden en Emin van het podium vluchtte. Aan het eind van de film danst zij opnieuw, noemt de namen van de jongens en roept ze lachend toe: ,,This one's for you!''

Heel het oeuvre van Emin en Emin zelf zijn wars van decorum, wars van regels van stijl, fatsoen, kunst en goede smaak. Dit, en haar hang naar aandacht, roem en geld, maakt haar tot de evenknie van Andy Warhol. Zij is afkomstig uit de lagere middenklasse, dochter van een Turks-Cypriotische vader en Engelse moeder, en doet geen enkele moeite om zich een hogere status te verwerven. Zij rebelleert tegen de gevestigde klasse, haar werk is de overwinning van low art.

Emin's kunst is haar therapie. Zij stelt dit ook niet anders voor dan het is. Het doet er niet toe; waar het om gaat is of haar werk de therapie overstijgt en een meer universele betekenis krijgt.

In 1995 brak Emin door met een koepeltent aan de binnenkant waarvan zij de namen geborduurd en geappliceerd had van alle mensen met zij ooit het bed deelde. Het is moeilijk te begrijpen waarom dit ding destijds zoveel ophef veroorzaakte. Vaak is gesuggereerd dat Emins werk alleen maar show is, een gimmick, dat ze aandacht op zichzelf probeert te vestigen met bebloede tampons en bevuilde beddengoed. Maar dit is niet waar: haar werk is rauw, direct en volkomen echt. En hoe rauwer het is, hoe beter. Dat is wanneer zij de grens tussen het private en publieke doorbreekt en erin slaagt de beschouwer haar wereld in te trekken. Zoals in haar films, haar monoprints, en in de liefdevol met de hand geborduurde patchwork-dekens met hun agressieve teksten. Daarom ook gaat het fout wanneer zij echt `kunst' probeert te maken, zoals haar sculpturen, die een overtuigende vorm totaal missen, en haar neonwerken die weliswaar intimiteit suggereren `You forgot to kiss my soul' maar juist niet intiem of direct zijn.

Het allerprachtigste is dat Emin de aloude verhouding tussen kunstenaar (man) en model (vrouw) definitief heeft omgekeerd. Er is een groot en essentieel verschil tussen de schilder die een naakte, verloederde vrouw schildert (zoals bijvoorbeeld de door Emin bewonderde Edvard Munch dat deed), en een vrouw die zichzelf als zodanig afbeeldt. Deze vrouw is geëmancipeerd van verleidelijk object naar actief subject, en is in zekere zin, als zij daarvoor kiest, onaantastbaar geworden. Voeg daarbij nog het gegeven dat Emin een groot taalvermogen heeft, en de taal weet te integreren in haar beeldende werk. Zoals in de tekening, in potlood en gedeeltelijk geborduurd, van een op een lichaam lijkende bloeiende boomstam met daarbij de tekst: ,,It could have been something very ugly / but I thought about you Love Tracey xxx''. Emin is hartstikke goed.

Tentoonstelling: Tracey Emin: Ten Years, een overzicht van tien jaar werk. T/m 31-12 in: Stedelijk Museum, Paulus Potterstraat 13, Amsterdam. Open dag. 11-17 u. Entree €5,-

    • Janneke Wesseling