Beurskrach zet verhoudingen op scherp in pensioenwereld

Over ons, maar zonder ons beslissen? Gepensioneerden willen meer invloed op het pensioenbeleid. Staatssecretaris Rutte wil een oplossing.

Twee jaar geleden stuurden werkgeversvoorman J. Schraven, vakbondsleider L. de Waal en ouderenaanvoerder J. Sturkenboom een brandbrief aan hun achterban. Doe alstublieft iets aan medezeggenschap van gepensioneerden in besturen van pensioenfondsen en bij pensioenregelingen die werkgevers bij verzekeraars hebben uitbesteed.

De drie jaar eerder gemaakte afspraken tussen werkgevers, werknemers en ouderenorganisatie over grotere invloed van gepensioneerden liepen af. De mannen van de sociaal-economische consensuspolitiek wilden geen modderfiguur slaan. Bij slecht resultaat dreigde wetgeving.

Dat stelt demissionair staatssecretaris M. Rutte (VVD) van Sociale Zaken nu in het vooruitzicht. Het gaat om geld, groot geld.

De invloed van gepensioneerden in de pensioenfondsen is traditioneel gering. Tientallen jaren spaarde werkend Nederland verplicht via zijn werkgever voor pensioen. Werkgevers en werknemers besturen de pensioenfondsen, waarin 430 miljard euro vermogen is samengebald.

Twee jaar geleden kwamen diverse grote pensioenfondsen op de valreep nog met voornemens om de zeggenschap van ouderen te verbeteren, maar bij de pensioenregelingen van werkgevers bij verzekeraars bleek oudereninvloed vrijwel non-existent. En daarbij is het tot nu toe gebleven.

Iedereen praat, maar niemand heeft haast. Rutte geeft hen nu tot 31 december. De ouderenorganisaties zijn intern verdeeld. De vakbonden vinden dat zij zelf heel goed de belangen van actieve én van gepensioneerde werknemers behartigen en de werkgevers wachten rustig af.

Ondertussen spuwt de pensioenlobby van werkgevers en vakbonden vuur als politici zich met ,,hun'' pensioenafspraken durven te bemoeien, ook al staat vergrijzing in de politieke top-10. Toen D66 in mei de euvele moed had wetgeving te ontvouwen, kreeg zij de wind van voren.

Met de vergrijzing groeit het ongenoegen onder gepensioneerden dat zonder hen over hen wordt beslist. Zij gruwelden van berichten over grote pensioenfondsen (Philips, Unilever, Rabobank, KPN) die in de tweede helft van de jaren negentig zoveel hadden verdiend op hun aandelenbeleggingen, dat zij een deel daarvan uitkeerden aan hun werkgever. Zij voelden zich gekleineerd door nieuws dat werkgevers en werknemers de hoge rendementen aangrepen om de pensioenpremies te verlagen, soms zelfs tot nul, terwijl gepensioneerden geen extraatjes kregen.

Een halve eeuw ingesleten machtsverhoudingen beginnen te kruien. ,,Daarbij komt dat het belang van de actieve werknemers en de werkgever (lage premie) niet steeds gelijk loopt met het belang van de gepensioneerden (goede pensioenvoorziening)'', noteert procureur-generaal F. Langemeijer bij de Hoge Raad in zijn conclusie bij een beschikking over het pensioenfonds van Kemira. Het fonds moet op last van de rechter geld opzij zetten voor een hogere inflatiecompensatie (indexatie) voor gepensioneerden.

De jurische strijd van de `Kemioren' is typerend voor de wijzigende verhoudingen. De belangen botsen, en daarbij komt een hoop energie vrij. Door de beurskrach krimpt de pensioenkoek. Gepensioneerden klagen dat zij niet extra mochten profiteren van de hoge rendementen, maar nu wel moeten meebetalen om de pensioenfondsen te ,,redden''. Meer rechtszaken van gepensioneerden lopen en liggen in het verschiet.

De versterking van de positie van ouderen die staatssecretaris Rutte het volgend kabinet wil voorstellen gaat hand in hand met wettelijke voorwaarden voordat pensioenfondsen straks kapitaaloverschotten mogen overboeken naar de werkgever. De toezichthoudende Pensioen- en Verzekeringskamer (PVK) heeft daaraan bijna twee jaar geleden ook al paal en perk gesteld. De PVK eist tevens kostendekkende pensioenpremies, al is het de vraag of in de kostprijs ook de indexatie voor gepensioneerden moet worden meegenomen.

Rutte heeft de pensioenkamer gevraagd om een overzicht van pensioenfondsen die geld teruggaven aan hun werkgever. Zijn voorganger Hoogervoorst vroeg dat vorig jaar ook en kreeg toen te horen dat de pensioen-Sinterklazen ook keurig de inflatiecompensatie aan ouderen uitkeerden. Eenzelfde uitkomst is, met uitzondering van het KPN-fonds, over 2001 te verwachten. Mocht een van de Sinterklazen echter nu met een tekort zitten, dan wil Rutte dat in het bestuur van het betrokken pensioenfonds een discussie wordt gevoerd of de werkgever dat geld moet terugbetalen.

Dat zou de verhoudingen pas echt op scherp zetten. Kiezen de werknemers in het bestuur in laatste instantie voor een rechtszaak tegen hun werkgever om dat geld ook te krijgen? Ook als dat bedrijf verliesgevend is? Zegt een kenner van de verhoudingen:,,Wedden dat de continuïteit van het bedrijf boven dat van het pensioenfonds gaat.''

    • Menno Tamminga