Alles is bespreekbaar in nieuwe PvdA

De strijd om het lijsttrekkersschap binnen de PvdA is losgebarsten. De presentatie verschilt, maar inhoudelijk lijken de drie kandidaten het voornamelijk eens te zijn.

Gejoel, applaus, geschreeuwde adhesiebetuigingen dan wel afkeurende hartenkreten. Alles kon gisteren tijdens een intern debat van de Partij van de Arbeid. Geen afgekapte vragen, geen zurigheid over oude lijsttrekkers, interne evaluaties of mislukte campagnes. Een open debat, zowel tussen de leden onderling als tussen de leden en de partijtop was het gevolg.

De val van het kabinet heeft een stevige impuls gegeven aan de belangstelling voor de PvdA-lijsttrekkersverkiezing, zo bleek gisteren. Waar twee weken geleden nog enkele tientallen leden de moeite namen de interne rapporten over het functioneren van de partij te bediscussiëren, zat de zaal in het Amsterdamse hotel Krasnapolsky gisteren meer dan vol. Ruim zevenhonderd leden waren op de eerste confrontatie tussen de drie kandidaten voor het lijsttrekkerschap afgekomen, en ze hadden behoefte aan discussie, zo bleek al snel.

De zaal was vooral tegen ,,het rechtse en hardvochtige beleid van het kabinet Balkenende'' en had ,,zin in een campagne voor de PvdA''. De aanwezigen vonden dat met een nieuwe lijsttrekker, na Melkert, en na het enorme verlies op 15 mei (van 45 naar 23 zetels) deze keer winst behaald moet kunnen worden en dat de PvdA klaar is voor verkiezingen.

Dat de procedures voor de verkiezing voor de nieuwe lijsttrekker in de snelkookpan moeten, en dat er in wel zeer korte tijd een verkiezingsmanifest uit de grond gestampt moet worden, dat moet dan maar. Met de kandidaatstelling van fractievoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven voor het lijsttrekkerschap, afgelopen zondag, heeft de partij werkelijk wat te kiezen, was het idee.

Van Nieuwenhoven, Wouter Bos (die zich al eerder kandideerde) en Klaas de Vries (tegenkandidaat ,,uit principe'') gingen voor het eerst openlijk de strijd aan met elkaar. Gedrieën gezeten op het podium gaven zij een kort statement af. Van Nieuwenhoven hamerde er in haar bijdrage op dat er geen tijd was om lang na te denken, om uitgebreid stil te staan bij de rapporten over de partij van De Boer en Andersen. ,,We moeten snel een manifest maken, we moeten snel een lijst opstellen'', zei ze. ,,We moeten allemaal de kiezer overtuigen van het feit dat er een alternatief is voor het beleid van Balkenende. De onrust van de 1,6 miljoen LPF kiezers is niet weg omdat het kabinet gevallen is. Als we onze kiezers terugwillen, moeten we met ze gaan praten.''

De Vries sprak openlijk de wens uit bij de komende verkiezingen alweer de grootste partij te willen worden. ,,En als u dat niet gelooft, gaat u maar naar huis!'', dreigde hij. ,,Het kan net weer anders dan we de afgelopen maanden hebben gezien. We moeten opener en transparanter worden, we waren te teruggetrokken. We hebben progressieve mensen nodig die elkaar de hand toesteken.'' De Vries kreeg de zaal plat met zijn slogan van de avond: ,,Trek de stekker uit Zalm.''

Bos stak van wal met een verhaal uit zijn vroegste periode bij de PvdA, zo'n twintig jaar geleden, toen hij bij een wijkbureau in Amsterdam mensen ,,met echte problemen'' hielp met subsidie-aanvragen. ,,Het gaat niet alleen om de uitslag op 22 januari'', zei Bos, ,,er is echt iets aan de hand met de PvdA. We moeten jonge kiezers winnen en oude kiezers vasthouden. Er moeten nieuwe mensen in de Kamer, meer mensen uit de regio's ook. We zijn nu teveel een docterandussen-partij. Ik wil nieuwe Jan Schaeffers, meer `in gelul kun je niet wonen'-types. Hou het hoofd koel, hou het hart warm, dan komen we er wel.''

De zaal applaudiseerde hard voor de kandidaten, maar vroeg zich af wat nou het verschil was tussen de drie. Dat bleek lastig. Zij presenteerden alle drie ongeveer dezelfde ideeën over de oplossingen voor het multiculturele probleem, de criminaliteit en de hypotheekrenteaftrek. Bos stelde zelfs voor om de hypotheekrenteaftrek voor de hoge inkomens te verlagen, van 52 procent naar 42 procent. De huidige huiseigenaren worden ontzien, beloofde Bos. Opmerkelijk, want diezelfde Bos zei bij de vorige verkiezingscampagne, in april dit jaar nog gekscherend: ,,De beste garantie voor het in stand houden van de hypotheekrenteaftrek is een staatssecretaris van Financiën die net een huis gekocht heeft.'' Bos was toen net verhuisd.

De open discussie over een voor de PvdA zo gevoelig onderwerp als de hypotheekrenteaftrek tekende de sfeer bij de sociaal-democraten. Nu de landspolitiek zich opmaakt voor nieuwe verkiezingen kan er zelfs binnen de PvdA over alles gesproken worden. De hypotheekrenteaftrek werd bij het opstellen van het laatste verkiezingsprogramma nog buiten de boekjes gehouden, nu is niet uitgesloten dat er een paragraaf over in het manifest komt.

De drie kandidaten leken zich er van bewust dat er echt iets moet veranderen in de partij. De positie die de partij na 15 mei heeft, is een ongemakkelijke, maar juist in deze periode is het goed een aantal heikele kwesties te regelen. ,,We kunnen beter nu de discussie voeren en eventueel ons verlies nemen dan dat we dat over vier jaar moeten doen'', zei Bos in de pauze van de bijeenkomst. Van de fouten die de partij maakte bij het opstellen van lijst en programma voor 15 mei, wordt snel geleerd, zegt hij.

Daarom werd er hard stelling genomen tegen de problemen die de multiculturele samenleving hier en daar veroorzaakt. Daarom ook durfden de kandidaten het bijzonder onderwijs aan de kaak te stellen en daarom ook werd het preventief fouilleren met hartstocht verdedigd, af en toe tot verontwaardiging van de leden. ,,Ik loop het risico dat u boe gaat roepen, maar zo denk ik er gewoon over'', zei Van Nieuwenhoven. ,,Veiligheid kan geen rechts issue zijn'', meende De Vries.

Het lijkt onwaarschijnlijk dat zich voor vrijdagmiddag 12.00 uur, de sluitingstermijn voor de interne verkiezing, nog meer kandidaten melden. Tussen 6 en 12 november mogen de leden, eventueel telefonisch, hun stem uitbrengen, 13 november is dan de uitslag bekend. De leden geven de volgorde van hun voorkeur aan, zodat al na een ronde duidelijk is wie de winnaar is. Als niemand direct een absolute meerderheid behaalt, valt de kandidaat met de minste stemmen af, en van de stemmers die op die kandidaat stemden, gaat de tweede keus tellen. In theorie is het mogelijk dat de kandidaat die de meeste `eerste voorkeuren' krijgt, niet de winnaar van de ledenraadpleging wordt. Op 16 november, tijdens het partijcongres in Rotterdam, zal de nieuwe lijsttrekker verkozen worden, de ledenraadpleging geldt als adviserend.

    • Egbert Kalse