VVD is `europragmatisch' in debat over uitbreiding

De VVD maakt zich op voor een stevige botsing met het CDA over de uitbreiding van de Europese Unie, bleek zaterdag op een informele discussiebijeenkomst van de VVD.

,,De VVD is niet eurosceptisch, maar europragmatisch'', zegt staatssecretaris Atzo Nicolaï op de informele VVD-bijeenkomst over de Europese uitbreiding. De VVD-staatssecretaris voor Europese zaken heeft het zichtbaar moeilijk: deze week heeft hij na stevig intern debat op het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn handtekening gezet onder de brief naar de Kamer, waarbij hij zijn verzet tegen een `big bang' de uitbreiding van de Europese Unie met tien landen ineens heeft opgegeven. Minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer en zijn CDA meenden het pleit al gewonnen te hebben.

Maar zo eenvoudig ligt het misschien niet, blijkt deze zaterdag op een VVD-discussiemiddag die belegd is door de `16 mei groep' in de VVD, een informele `denktank' voor programmatische partijvernieuwing. Nicolaï moet zich verweren tegen tal van kritische vragen. Waarom heeft hij ten langen leste zijn verzet tegen de `big bang' opgegeven, hoewel een aantal landen niet voldoet aan de zogenoemde Kopenhagen-criteria, waarvan de `strikte naleving' in het regeerakkoord was opgenomen? ,,Het is een groot verschil of je als fractielid een standpunt moet formuleren of als dienaar van de kroon'', zegt Nicolaï ten slotte.

Het is een informele bijeenkomst, die niettemin duidelijk maakt dat de VVD-fractie in de Tweede Kamer zich woensdag fel zal verzetten tegen de brief van De Hoop Scheffer en Nicolaï. Eerder sprak de Kamer al af dat dit debat zal worden gevoerd door de fractievoorzitters. Fractieleider Zalm is zaterdag ook aanwezig op de VVD-bijeenkomst. Hij doet er weliswaar het zwijgen toe, maar stemt wel mee over stellingen als: ,,De commissie is te rooskleurig bij de beoordeling van kandidaat-lidstaten en moet vasthouden aan gefaseerde toetreding.''

Bij Zalm gaat dan het groene papiertje in de hand omhoog (vóór), bij Nicolaï het rode (tegen) informeel dualisme als voorbode van dualisme in de Kamer overmorgen. De lijn van Zalm is onder de aanwezige VVD-prominenten het populairst. Zo menen de aanwezigen in meerderheid dat voor Europa ,,de tijd van mooie idealen voorbij is en de VVD voortaan bij elk onderwerp tijdig en scherp moet formuleren wat het Nederlandse belang is''. En ook dat er zonder hervorming van het EU-landbouwbeleid geen uitbreiding van de Europese Unie kan plaatsvinden.

Over alle stellingen is eerst debat. Een minderheid wil vasthouden aan de voorzichtige consensus die het Europa-debat in Nederland al vele jaren kenmerkt: aan de uitbreiding met tien landen tegelijk in 2004 kan niets meer worden gedaan, Nederland zet zichzelf buitenspel als het al te uitgesproken standpunten gaat innemen, als klein land is Nederland gebaat bij een versterking van de communautaire instellingen in de EU.

De meerderheid van de aanwezigen meent echter dat het tijd is dat Nederland zich meer gaat roeren in Europa, al was het maar omdat ook andere landen dat doen. In het voetspoor van Zalm acht deze stroming het onaanvaardbaar dat de Europese Commissie eerst constateert dat het bij de tien beoogde toetreders op tal van punten ernstig schort aan de naleving van de Kopenhagen-criteria, maar dat de Commissie desondanks deze tien in 2004 de Unie in wil sluizen.

Dat de in de brief van De Hoop Scheffer en Nicolaï bepleite vrijwaringsclausules waarbij landen tijdelijk zouden worden uitgesloten van volwaardig functioneren in de EU op die punten waarop zij niet aan de Kopenhagen-criteria voldoen meer zijn dan een doekje voor het bloeden, gelooft niemand hier. Dat voorstel, door Nicolaï verdedigd, is gewoon een rookgordijn om de Nederlandse capitulatie aan het oog te onttrekken, meent de meerderheid.

Op korte termijn zijn de formele mogelijkheden van de VVD-Kamerfractie om de Nederlandse regering alsnog tot een veto tegen de `big bang' te bewegen beperkt. Voor een motie van die strekking is hoogstens steun van LPF of SP te verwachten. Mogelijk liggen de machtsverhoudingen gunstiger (vanuit VVD-standpunt) als volgend jaar na de verkiezingen de uitbreiding van de EU voor ratificatie in het Nederlandse parlement voorbijkomt.

Op korte termijn echter biedt het Strategisch akkoord van het inmiddels demissionaire kabinet-Balkenende politieke mogelijkheden, omdat zowel CDA en VVD dat als basis voor een toekomstige coalitie zeggen te beschouwen. Van de op instigatie van de VVD in het regeerakkoord opgenomen `strikte naleving' van de Kopenhagen-criteria probeert het CDA nu af te komen, menen de VVD'ers. CDA-premier Balkenende spreekt over Europa vooral als ,,een waardengemeenschap'' en vindt praten over geld in Europa minder belangrijk. Zalm daarentegen vindt, gesteund door acht jaar ervaring met onderhandelen in Brussel als minister van Financiën, dat Nederland maar eens voor zijn belangen moet opkomen.

    • Raymond van den Boogaard