Opluchting na Iers `ja' tegen uitbreiding

Met de instemming van de Ieren is een belangrijk beletsel voor de uitbreiding van de Europese Unie weggenomen. Maar nog niet alle hindernissen zijn geslecht.

De Ierse Pubs in Midden- en Oost-Europa deden gisteravond goede zaken. Van Praag tot Tallinn klonk een zucht van verlichting. Met een pint donker bier in zijn hand barstte de Poolse premier Leszek Miller in gezang uit zodra hij het goede nieuws hoorde: ,,Ik hou van je zoals ik van Ierland hou'', persifleerde hij een bekend Pools liedje.

De centrum-linkse regering Miller heeft juist weer een paar turbulente dagen achter de rug. Eind vorige week maakte rechts radicale afgevaardigden in het parlement zo'n stampei dat het debat over de verkoop van een Pools nuts bedrijf aan een Duits bedrijf niet door kon gaan. De rechts radicale Liga van Poolse Families en de radicale boerenbeweging Samoobrona (Zelfverdediging) dreigen tot het uiterste te willen gaan om,,het verkwanselen van Poolse belangen'' te voorkomen.

De anti-Europese geluiden hebben alles te maken met plaatselijke verkiezingen die aanstaande zondag in Polen worden gehouden. President Aleksander Kwasniewski heeft gedreigd met vervroegde parlementsverkiezingen als de blokkades in het parlement niet ophouden.

Hongarije, dat ook erg opgelucht was over het Ierse `ja', hield gisteren zijn eigen plaatselijke verkiezingen. Volgens voorlopige uitslagen hebben de regerende sociaal-democraten hun posities versterkt. De links-liberaal Gábor Demszky blijft burgemeester van Boedapest. De reacties op de uitslagen stonden vooral in het licht van de toetreding. ,,De kiezers hebben `ja' gezegd tegen een EU-beleid dat de belangen dient van het volk'', aldus minister László Kovács van Buitenlandse Zaken.

De Tsjechische regering, eveneens centrum-links, wil bij de Ieren in de leer. Premier Špídla laat een expert uitzoeken hoe zijn Ierse ambtsgenoot erin geslaagd is om een `nee' om te buigen in een `ja'. De Tsjechen zullen in mei van het volgend jaar zelf een referendum houden over toetreding, waarvoor de steun nu net onder de vijftig procent van de kiezers ligt.

Ook in diverse West-Europese hoofdsteden werd met opluchting gereageerd op de Ierse uitslag. Zo hebben de Ieren volgens de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder met hun ja-stem laten zien dat ze zich medeverantwoordelijk voelen voor Europa. ,,De weg is hiermee vrij voor uitbreiding.''

Voorzitter Romano Prodi van de Europese Commissie zei ,,zeer verheugd'' te zijn met de Ierse uitslag. ,,Wij zijn een stuk dichter bij het doel gekomen, maar wij zijn er nog niet'', aldus Prodi. ,,Nu komt het nog op Nederland aan'', voegde zijn woordvoerder daaraan toe.

Nederland vormt één van de hindernissen die nog genomen moeten worden wil de uitbreiding van de Europese Unie met tien landen inderdaad op 1 januari 2004 haar beslag kunnen krijgen. De Tweede Kamer bespreekt woensdag nog het standpunt van het demissionaire kabinet-Balkenende om in te stemmen met de uitbreiding. De coalitiepartijen VVD en LPF neigen naar afwijzing. Daarentegen kan de grootste coalitiepartij, het CDA, waarschijnlijk rekenen op de steun van PvdA, GroenLinks en D66. Minister Jaap de Hoop Scheffer van Buitenlandse Zaken zei gisteren ,,goede hoop'' te hebben dat de Kamer akkoord gaat.

Met de Haagse uitslag vervoegen premier Balkenende en minister De Hoop Scheffer zich vervolgens bij hun collega's in Brussel. Tezamen moeten zij komende donderdag en vrijdag overeenstemming zien te bereiken over de condities waaronder de Europese Unie de komende weken de slotonderhandelingen met de tien kandidaat-lidstaten ingaat. De bedoeling is deze besprekingen half december tijdens de Europese top in Kopenhagen definitief af te ronden.

In deze slotonderhandelingen draait het nog om drie onderwerpen: landbouwsubsidies, regiosteun en financiën. Verschillende landen, waaronder Nederland, hebben aangegeven dat zij op termijn uitzicht willen krijgen op beëidinging van de directe inkomenssteun aan Europese boeren.

Als sluitstuk van de slotonderhandelingen gelden de financiën, in casu het saldo (van afdrachten aan en ontvangsten uit Brussel), waarmee de toetreders de komende jaren (tot en met 2006) rekening moeten houden. Tenslotte valt ook nog te verwachten dat van de zijde van verschillende EU-landen, waaronder Griekenland, kanttekeningen zullen worden geplaatst bij de toetreding van Cyprus dat is verdeeld in een Grieks en een Turks deel.

Met medewerking van Renée Postma (Boedapest).