`Milieuramp stopt niet bij grenzen'

Greenpeace is voorstander van uitbreiding van de Europese Unie, omdat dat goed is voor het milieu. Nieuwkomers moeten zich immers houden aan strenge Europese milieuwetten. ,,We zijn geneigd de wereld in landen op te delen, maar we hebben maar één klimaat.''

Harry Crielaars, directeur van Greenpeace, hoeft er niet lang over na te denken: het milieu heeft baat bij Europa, daarover bestaat geen twijfel. In alle landen die lid zijn van de Europese Unie is de lucht beter en het water schoner dan toen ze geen lid waren. En daarom moeten de tien kandidaat-leden uit Oost-Europa, de Baltische landen, Cyprus en Malta tot de EU toetreden. ,,Dat betekent gewoon een verbetering van het leefmilieu in die landen én dus in heel Europa'', zegt Crielaars.

Crielaars vindt dat in de huidige discussie veel te weinig wordt gekeken naar wat `Europa' heeft opgeleverd. Onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft uitgewezen dat op alle terreinen waarop de milieuwetten van de EU worden toegepast, zoals water, lucht en grond, de resultaten beter zijn. En dan te bedenken dat liefst 70 procent van de milieuwetten uit Brussel komt.

Ook de nieuwe landen die willen toetreden, van Polen tot Tsjechië en van Hongarije tot Malta, moeten aan een woud van milieumaatregelen voldoen. ,,Dat is alleen maar goed'', legt Crielaars (43) uit in het kantoor van Greenpeace aan de Amsterdamse Keizersgracht. Met 700.000 donateurs in Nederland is ze de grootste organisatie binnen Greenpeace International, dat in de hele wereld 1,7 miljoen donateurs telt.

Liefst 274 milieuwetten heeft de Europese Unie aan de nieuwkomers opgelegd – van een verbod op bepaalde giftige stoffen tot de uitstoot van CO2. ,,Met de invoering van deze milieumaatregelen zijn de landen al begonnen toen de onderhandelingen in de jaren negentig werden begonnen.''

In het debat over de uitbreiding wordt volgens Crielaars soms een gek beeld van de kandidaat-leden geschetst, alsof er nauwelijks iets gebeurd zou zijn. ,,Maar een land als Hongarije is gezonder dan sommige landen die al langer EU-lid zijn.'' De voorwaarden die aan de huidige kandidaat-leden worden gesteld zijn strenger dan destijds bij Spanje, Portugal en Griekenland het geval was, zo blijkt ook uit onderzoek van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid.

Op voordracht van Nederland, vooral van oud-minister Jan Pronk, is de afgelopen jaren een tamelijk restrictief milieubeleid in Europa gevoerd. ,,Ik denk alleen al aan het verbod op bepaalde giftige stoffen'', zegt Crielaars. De lijst van gevaarlijke chemische stoffen telt liefst 100.000 namen. Van slechts 10 procent bestaat een dossier met de werking ervan. ,,Van 90 procent kennen we de effecten niet eens.''

De Europese wetten zijn vooral voor de voormalige Oostbloklanden van belang, omdat die het in het verleden niet zo nauw namen met de opslag van giftige stoffen. Zo is ook de zware luchtverontreiniging in de vroegere DDR als gevolg van de bruinkoolindustrie na de Duitse eenwording helemaal verdwenen.

Crielaars: ,,We zijn geneigd de wereld in landen op te delen, maar we hebben maar één klimaat. Als er een ramp gebeurt in Oost-Europa, kunnen we de grenzen niet sluiten. De Duitsers waren allesbehalve blij met de massa's giftige producten die tijdens de recente overstromingen in Tsjechië de Elbe instroomden.''

Als de Oost-Europese landen erin slagen alleen al de luchtverontreiniging terug te brengen tot de vereiste niveaus, kunnen ze per jaar 10 tot 15 miljard euro bezuinigen op gezondheidszorg, zegt de Greenpeace-directeur. ,,Als gevolg van de vieze lucht lijden 36.000 Oost-Europeanen aan chronische bronchitis. Dat soort gezondheidsproblemen kan verholpen worden.'' Blijft Nederland als enige dwarsliggen over de toetreding van de kandidaat-leden, dan blokkeert het volgens Greenpeace ook dat deze landen verdere milieumaatregelen nemen.

Positief vindt Crielaars ook het Europese actieplan tegen illegale houtkap. Vergeleken met wat in de rest van de wereld gebeurt, is volgens hem sprake van een grote sprong voorwaarts. Hij refereert aan de massale bosverbrandingen in Indonesië, die keer op keer in buurland Maleisië dichte smog opleveren.

Greenpeace hoopt dat het gekrakeel in de Europese Unie over hervorming van de landbouw eindelijk zal leiden tot verandering van het beleid. De Duitse minister van Landbouw, de Grüne Renate Künast, heeft een voorzichtig begin gemaakt met de omslag van grootscheepse intensieve landbouw naar ecologische bedrijven. Dat verdient volgens Crielaars navolging op Europees niveau. Een doorn in het oog zijn Greenpeace de subsidies voor de visserij, terwijl de Noordzee vrijwel is leeggevist. In 60 procent van alle visgronden ter wereld kan al niet meer gevist worden, becijfert hij.

Een grotere Europese Unie kan in de wereld veel beter tegenspel bieden, zegt Crielaars. Dat is ook op andere terreinen hard nodig om tot internationale afspraken te komen. Hij denkt alleen al aan de Amerikaanse energiepolitiek. De Amerikanen consumeren 25 procent van alle energie in de wereld. ,,Ongehoord'', vindt Crielaars. En het verdrag van Kyoto over de uitstoot van CO2 heeft de VS nog altijd niet ondertekend. Hoe sterker Europa, hoe meer druk het kan uitoefenen, hoopt hij.

Greenpeace wil niet verbloemen dat er ook negatieve kanten aan een groter Europa kleven. ,,Van de tien nieuwkomers hebben acht landen kerncentrales'', zegt Crielaars. Daar is Greenpeace bepaald niet gelukkig mee. Bovendien liet de eurocommissaris voor Energie onlangs weten meer ruimte te willen geven aan nucleaire energie in Europa. Duitsland heeft weliswaar besloten de kerncentrales te sluiten, maar andere grote landen als Frankrijk hebben juist oren naar uitbreiding. ,,Dat is een gevaarlijke ontwikkeling'', oordeelt Crielaars.

Extra belangrijk vindt Greenpeace daarom dat de Europese Unie democratischer wordt. Den Haag staat ver weg van de mensen, maar Brussel is nog verder weg. ,,We zien in Nederland wat het teweeg kan brengen als mensen zich niet meer connected voelen. Greenpeace ijvert ervoor dat gewone mensen op straat weten wat er gebeurt.'' Dat geldt volgens Crielaars net zo goed voor genetische manipulatie als voor atoomenergie.

Aan de andere kant wijst hij erop dat de nieuwe Oost-Europese lidstaten bij de uitrusting van atoomcentrales aan de Europese veiligheidsvoorwaarden moeten voldoen. Ondanks alle bezwaren tegen kernenergie, vindt de directeur van Greenpeace dat toch een geruststellend idee. ,,Ik durf rustig de stelling aan: als de Europese Unie er niet was geweest, stond het er met het milieu in Europa heel wat slechter voor.''