Gevoelig en treurig portret van een variété-artiest

Een circusartiest werpt witte handschoenen in de lucht en als witte duiven vliegen ze verder. De transformatie is een wonder. De vingervlugheid van de artiest doet een rode zakdoek veranderen in een groene, gele, een blauwe. Met die rode zakdoek kan de kunstenaar ook een traan wegpinken.

Dat laatste doet acteur Don Duyns in de door hemzelf geschreven voorstelling Mijn Opa de Artiest. In dit persoonlijke relaas geeft hij een waardevol en vooral melancholiek portret van zijn grootvader, de variétékunstenaar Gerry Duyns, die zich sierde met de artiestennaam Gerrie Montagne. Duyns' grootvader stierf jong, op 56-jarige leeftijd.

Het moet het plotse afbreken van dit leven zijn, doorgebracht op de kermis en in het circus, dat Don Duyns inspireerde tot deze voorstelling. Een hommage in strikte betekenis van het woord is het niet, daartoe is de toonzetting te weemoedig.

Duyns, gekleed in het zwart met cilinderhoed op, vertoont een opmerkelijke gelijkenis met Montagne. Zijn dictie is slepend, soms grimmig. Hier staat geen overweldigend geslaagd kunstenaar voor het voetlicht, maar een man die de rauwe wereld achter de glitter laat zien. ,,Vingervlugheid is ook een vloek', zegt Duyns opeens. Hiermee doelt hij op de verslaving van Montagne aan zijn vak; elke seconde van de dag oefende hij zijn trucs, soms duurde het jarenlang voordat hij een nieuwe onder de knie had. Die bezetenheid maakt hem tot een groot maar ook een kwetsbaar kunstenaar, behept met onstuimig stromend artiestenbloed. De openingszet is meteen al raak: ,,Altijd Tilburg', zegt Duyns. ,,Nieuwe kunst, dezelfde mensen'. Heel de droefheid van het zwervende artiestenbestaan spreekt hieruit.

Duyns geeft treffend uitleg over de filosofie van het vak. Hij doet enkele trucs, en hoe goed ik ook keek, ik kwam niet achter het raadsel ervan. Hoe doet hij dat? Het is dezelfde mengeling van verbazing en ontroering die een kind in het circus kan bevangen. De leukste act houdt Duyns verborgen, het zogenaamde `doorgezaagde weesmeisje'. Maar ondertussen heeft hij, al vertellend en goochelend, een gevoelig portret van zijn grootvader gegeven.

Begeleid door de sfeerrijke variétémuziek van Hein Franssen en de in het zwart gestoken Janneke Kops als Montagnes tweede vrouw en assistente roept hij een verloren wereld op: die van de jongleur op de kermis, de man die met zijn eigen reizend theater, het laatste van Nederland, rondtrok om overal kunsten te vertonen. Montagne had een rotsvast geloof in zijn goocheldoos. Daarmee kon hij de wereld veroveren. Het maakte hem ook eenzaam. En daarom veegde Duyns met de rode feestzakdoek een traan weg.

Voorstelling: Mijn Opa de Artiest door Growing Up in Public. Tekst en spel: Don Duyns. Gezien: Theater Nes Frascati, Amsterdam. Tournee t/m 17/3. Inl.: 030 - 276 12 20. Inl. 030-2761220 of website: www.growingupinpublic.nl.

Gerectificeerd

Variétémuziek

De recensie Gevoelig en treurig portret van een variété-artiest (21 oktober, pagina 9) schrijft de ,,sfeerrijke variétémuziek' bij de voorstelling Mijn Opa de Artiest toe aan Hein Franssen. Franssen voerde de muziek uit, de componist is Jan Pieter Koch.

    • Kester Freriks