Alles draait om de status van de auto en het huis

Tien landen komen, als alles goed blijft gaan, in 2004 bij de Europese Unie. Wie zijn de nieuwkomers? Deel acht van een serie van tien portretjes: de Slovenen.

,,Gierig, boers, pragmatisch, burgerlijk''. Slovenen zijn niet erg complimenteus over zichzelf. ,,Wij zijn echt superburgerlijk. Bij ons draait alles erom hoe je huis eruit ziet en in wat voor auto je rijdt. Een rottig Aziatisch karretje telt hier absoluut niet mee en je huis moet wel in de juiste kleuren geschilderd zijn. Bovendien moet je voor je goed fatsoen twee keer per jaar op vakantie. Twee weken in de zomer, naar het buitenland natuurlijk, en één week skiën in de winter – liefst ook in het buitenland'', lacht een jongen.

Slovenië een klein, katholiek landje achter de bergen. Eeuwenlang een buitenwijk van het Oostenrijks-Hongaarse keizerrijk, driekwart eeuw gehuwd met Belgrado en sinds 1991 zelfstandig. Een land dat gewend is aan het beste van twee werelden: zelfs toen het oude Joegoslavië communistisch heette te zijn deden de Slovenen gewoon hun boodschappen over de grens in Oostenrijk en Italië. Ze waren altijd de rijksten binnen de federatie. Vandaag zijn ze de rijkste onder de Midden- en Oost-Europese kandidaten voor toetreding tot de Europese Unie.

Sloveense politici hebben het graag over kosten en baten. De gewone man maakt geen geheim van zijn welstand: de geraniums in de bloembakken aan zijn balkon zijn bijna even uitbundig als in Oostenrijk of Zuid-Tirol. Voor de deur staat een glimmende middenklasser. Zijn kinderen lopen in bont gekleurde dure kinderkleding.

Voor het verdriet van Slovenië moet je in de koffiehuizen zijn. Daar kun je nog het woord Celovec horen vallen, de Sloveense naam voor het inmiddels Oostenrijkse Klagenfurt. De hoofdstad van de extreem-nationalistische Landeshauptman Jörg Haider die geen Sloveense naamborden duldt. Een minderheid van rond de twintigduizend Slovenen verbijt zich.

,,Celovec was eigenlijk veel Sloveenser dan Maribor. Triëst had de grootste stad van Slovenië kunnen zijn'', mompelt een oudere man achter een kopje koffie. De geschiedenis is onrechtvaardig.

Na de Eerste Wereldoorlog viel het mes. Na de Tweede Wereldoorlog volgde de genadeslag. Maribor bleef Sloveens. Triëst werd Italiaans. Klagenfurt bleef Oostenrijks. ,,Nog altijd kun je in Klagenfurt gewoon met Sloveens in Klagenfurt terecht'', krijg ik te horen. ,,Als je in een winkel iets in het Sloveens vraagt word je gewoon geholpen.'' Toch is luidruchtig nationalisme nooit echt aangeslagen bij de Slovenen. ,,Wij zijn nu eenmaal pragmatisch en afgewogen'', vertelt een journaliste.

En dan komt het gesprek op abortus. Slovenië is een katholiek land maar de abortuswetgeving is nog altijd dezelfde als in het `communistische' Joegoslavië. ,,Daar durft geen politicus aan te komen.'' Maar toen de vraag rees of in vitro fertilisatie wel kon, eisten de Slovenen een referendum en stemden tégen. Er zijn tenslotte grenzen, vinden ze.

De weg naar het dorpje Jeruzalem in het noordoosten is van een betoverende schoonheid. De kogelronde heuvels staan tot de laatste centimeter vol met wijnranken. De beroemdste wijnstreek van Slovenië ligt in een verloren hoek van Europa. Het grote vrachtverkeer is hier niet welkom. De stilte wordt alleen verbroken door stemmen in de wijngaarden: het is oogsttijd. Op de achtergrond het geluid van een houten ratel die gretige vogels op afstand moet houden.

Een jonge boerenzoon laat zelfbewust de ene soort na de andere proeven. Sommigen namen klinken bekend: riesling, chardonnay, pinot noir. Maar er is ook de šipon, een druivensoort die alleen hier voorkomt.

De eerste wijn die je in Sarajevo kon drinken nadat de Serviërs hun beleg hadden opgegeven kwam uit Slovenië. De Slovenen hebben hun betrekkingen met de rest van ex-Joegoslavië nooit echt uit de hand laten lopen. De wijn uit Jeruzalem vond moeiteloos zijn weg naar Sarajevo zodra dat weer kon. De pragmatische Slovenen gaan ervan uit dat dat zo zal blijven als hun land toetreedt tot Europese Unie. Met één been in de interne markt van de EU en één been in het oude Joegoslavië blijven ze nuchter op zoek naar het beste van twee werelden.

Eerdere delen op www.nrc.nl

    • Renée Postma