Nederland zwicht voor EU

Na weken van dreigende woorden, lijkt Nederland te zwichten. Het kabinet maakt geen bezwaar meer tegen de uitbreiding van de Europese Unie.

Europa kan een zucht van verlichting slaken: ondanks alle dreigende woorden over een mogelijk Nederlands veto op de uitbreiding van de Europese Unie loopt het kabinet van de demissionaire premier Balkenende sinds gisteren weer netjes in de pas met de overige veertien lidstaten. Nederland zal de historische uitbreiding in 2004 met tien nieuwe lidstaten niet dwarsbomen.

Premier Balkenende maakte gisteren een eind aan alle onzekerheid, die er de laatste maanden was gerezen over de Nederlandse opstelling. ,,Wij gaan geen land blokkeren'', kondigde hij op zijn wekelijkse persconferentie aan. ,,Een veto uitspreken als enig land zou de internationale positie van Nederland schaden.''

De Deense premier Rasmussen, die gisteravond in Den Haag als EU-voorzitter met Balkenende de Europese top in Brussel van volgende week kwam bespreken, reageerde verheugd al kwam het kabinetsbesluit voor hem niet als een verrassing. ,,Ik zou werkelijk verbaasd zijn geweest als de Nederlanders een veto zouden hebben uitgesproken'', zei hij. Per slot van rekening, aldus Rasmussen, was Nederland een van de grondleggers van de Europese Unie.

Zo kiest het kabinet na twee kabinetszittingen en harde onderhandelingen tussen vooral de CDA- en VVD-bewindslieden alsnog voor een veel minder confronterende aanpak dan tot nu toe. Op aandringen van vooral de VVD liet het kabinet tot nu in het midden of het al dan niet een veto zou uitspreken over de toetreding van tien nieuwe kandidaatlidstaten als er niet tegelijk afspraken over ingrijpende landbouwhervormingen zouden worden gemaakt.

Bovendien hamerde de VVD, met name fractieleider Zalm, de afgelopen week op een zeer strikte toepassing van de toelatingseisen voor de aanstaande nieuwe lidstaten. Volgens de VVD'ers bleek uit rapporten van de Europese Commissie dat Polen, Letland en Slowakije onvoldoende waren gekwalificeerd om in 2004 tot de EU te kunnen toetreden. Ook de LPF koesterde ernstige bezwaren tegen de toetreding van deze landen alsook die van Cyprus. Beide partijen wilden deze landen voorlopig liever buiten de deur houden.

De CDA-ministers daarentegen deelden in grote lijnen de conclusies van de Europese Commissie dat alle tien kandidaat-lidstaten kunnen worden toegelaten, al dient bij enkelen van hen tot 2004 en zelfs daarna de vinger stevig aan de pols te worden gehouden.

Ook het kabinet besloot uiteindelijk op deze lijn te gaan zitten, zij het dat het aandringt op nog strengere controles voor de nieuwelingen dan de Commissie in gedachten had. Als wordt vastgesteld dat de kandidaten bijvoorbeeld op het punt van de voedselveiligheid of grensbewaking niet aan de normen van de EU voldoen, zullen ze op grond van zogeheten vrijwaringsclausules worden uitgesloten van de rest van de EU.

Als het aan Nederland ligt, zal zo'n land dan ook niet kunnen meedoen aan de Europese besluitvorming op dat bepaalde gebied tot het zijn leven heeft gebeterd. Er zou pas een einde aan zo'n uitsluiting kunnen komen, als alle EU-lidstaten het daar unaniem over eens zijn. ,,Wij gaan uit van een uitgebreid systeem van vrijwaring'', zei minister De Hoop Scheffer (Buitenlandse Zaken).Dit is echter een standpunt waarmee het kabinet weinig opzien zal baren in Brussel. Dit te meer omdat de exacte systematiek van de vrijwaringsclausules nog door de Europese Commissie wordt uitgewerkt.

Met zijn nieuwe gematigde positie, die aansluit bij die van de overige EU-staten, maakt Nederland tegelijkertijd zijn doelstelling om uiterlijk op de top in Kopenhagen in december een ingrijpende landbouwhervorming af te dwingen welhaast onbereikbaar. Een land als Frankrijk, dat er toch al niets voor voelde om in dit stadium afspraken te maken over een vermindering van de inkomenssteun voor de Europese boeren, zal daar nog minder toe zijn geneigd nu Nederland zelf zijn voornaamste pressiemiddel - een veto op de uitbreiding - al uit handen heeft gegeven. Dit is ook juist wat VVD-fractieleider Zalm ergert. ,,Nederland mag zich niet lijdzaam en berustend opstellen`, reageerde hij gisteren verbolgen. ,,Mijn ervaring in Europese onderhandelingen is dat je de grenzen moet opzoeken. Dan kun je ook heel succesvol zijn.''

Het CDA daarentegen heeft bij herhaling duidelijk gemaakt zich onbehaaglijk te voelen bij het officiële regeringsstandpunt zoals dat vooral op aandringen van de VVD in het regeerakkoord werd opgenomen. Minister Veerman (Landbouw, CDA) zei vorige maand al tegen zijn EU-collega's dat de doelstelling van Nederland toch niet haalbaar was en dat Nederland daardoor in een isolement dreigde terecht te komen. Enigszins halfhartig riep Balkenende zijn partijgenoot tot de orde.

Al zijn Zalm en ook de LPF (Het Kamerlid Janssen van Raay: ,,we zijn het voor de volle 100 procent oneens met het kabinet`) nog zo kritisch, erg veel zullen ze niet kunnen doen, want het CDA weet zich gesteund door onder meer de PvdA, GroenLinks en d66. Daarmee kan het op een meerderheid in de Kamer rekenen. Bovendien zit Zalm met het feit dat zijn eigen VVD-bewindslieden in het kabinet het nieuwe standpunt steunen. Die kan hij niet al te hard rechts inhalen, zonder de geloofwaardigheid van de partij te schaden. De VVD-fractieleider, die eerder nog verklaarde de Europese uitbreiding tot een verkiezingskwestie te willen maken, lijkt intussen zelf ook in te zien dat hiermee minder eer en stemmen vallen te halen dan hij eerst dacht. Zalm heeft immers ook zelf nu gepleit om de verkiezingen niet in december maar in januari te houden. Dan is de beslissing over de uitbreiding van de EU al gevallen en heeft verzet daartegen weinig zin meer.

    • Floris van Straaten