Naar de massagestoel in de directiekamer

Elke dag worden duizenden Nederlandse op hun werk gemasseerd om RSI tegen te gaan. Op kosten van hun werkgever, schrijft Freek Staps. Maar is een rondje om het kantoor lopen niet net zo goed?

Lida Tol heeft er zin in vanochtend. Ze werkt op de debiteurenafdeling van een Beverwijkse verkoper van advertentieruimte in tijdschriften, Interactie Telesales, maar daar hoeft ze nu even niet aan te denken. Zometeen wordt ze namelijk gemasseerd in de kamer van de directeur.

Tol doet haar bril af en loopt naar de ergonomische stoel die masseur Stefan van Rossum heeft meegenomen. Ze negeert de gesigneerde sportbroek van bokser Mohammed Ali aan de muur van de directiekamer en de kartonnen doos op tafel. `BREEKBAAR' staat erop. Tol trekt haar knieën op, legt haar handen voor zich neer en laat haar hoofd wegzakken in een ovaalvorming kussen. Van Rossum vraagt naar wensen en klachten. Tol: ,,Niet zo wild met mijn nek graag. Die is altijd erg gevoelig.''

Na twintig minuten van volgens Van Rossum ,,een mengelmoesje van verschillende soorten massages'', is de behandeling voorbij. Tol vond het ,,héérlijk'' en haalt haar collega op die nu aan de beurt is. Elke week komt een masseur zestien van de twintig werknemers van Interactie Telesales masseren. De massages voorkomen volgens Van Rossums bedrijf werkgerelateerde klachten zoals RSI en stress. ,,Maar hiervan word je niet alleen fysiek ontspannen'', denkt hij. ,,Ook geestelijk. Er zijn zóveel mensen die niet lekker in hun vel zitten, en maar wat op het werk aanrotzooien. Dan gaat gigantisch veel energie naar het gebied in het lichaam waar de werknemer zich niet lekker voelt.'' Volgens de masseur komen zijn klanten door de behandeling `terug in hun oorspronkelijke ritme'. ,,Ze zijn dan meer bij zichzelf, en minder bij de snelheid van het werk en dwingende rapporten.'' Werknemers maken de fout hun lichaam alleen te zien als een instrument om met de rechterhand een muis te gebruiken en met de rechtervoet gas te geven. ,,Dat terwijl we gebouwd zijn om bessen te plukken en op zwijnen te jagen.''

De 32-jarige Van Rossum is niet alleen masseur, maar ook ondernemer. Hij staat aan het hoofd van het Utrechtse bedrijfje Esoterra, motto: `bewust in balans'. Van Rossum begon in 1998 als eenpitter, maar wist Esoterra op de golven van de trend die stoelmassages op het werk zijn, uit te breiden tot een uitzendbureau. De onderneming maakt gebruik van veertig masseurs, die op onregelmatige basis worden ingeschakeld voor massages op werkplekken en samen voor het grootste deel van de 550.000 euro omzet op jaarbasis zorgen.

PATENT OP EEN STOEL

Esoterra en de stoelmassages maken deel uit van een geheel nieuwe industrie. Alleen al in Den Haag en omgeving zijn dagelijks 81 masseurs onderweg met de opvouwbare massagestoel, esoterische oliën en soms ook rustgevende muziek. In de stad Amsterdam zijn dat er nog eens 40, in Rotterdam 21 en in Eindhoven 18.

Maar niet alleen het Beverwijkse Interactie Telesales, waar Van Rossum vanochtend is, maakt gebruik van een stoelmasseur. Zomaar een greep uit de andere enthousiastelingen: KPMG, het ministerie van Buitenlandse Zaken, KPN, Nederlandse Spoorwegen, Hewlett-Packard, Hooge Huys Verzekeringen, de gemeente Capelle aan den IJssel en zelfs de Amsterdamse politie hebben volgens de betrokken bedrijfjes de afgelopen jaren hun diensten ingehuurd. Omdat de masseurs vaak kleine zelfstandigen zijn, ontbreken harde cijfers over het aantal uitgevoerde behandelingen. De wereldwijde verstrekker van de licenties voor stoelmassages Touch Pro Europe schat dat er in Nederland jaarlijks 750.000 door RSI-klachten geplaagde werknemers worden behandeld.

De behandelwijze is afkomstig uit Amerika. Masseur David Palmer kwam in 1982 op het idee stoelmassages te geven toen hij directeur was van een opleidingsinstituut voor Japanse massages. Hij zocht een manier om zijn studenten een zakcentje te laten bijverdienen, en vond deze in massages op het werk. Computerfabrikant Apple was de eerste onderneming die op grote schaal stoelmassages ging gebruiken om haar werknemers gezond te houden. Palmer richtte Touch Pro op en patenteerde de massagestoel.

Volgens de Nederlandse directrice van Touch Pro Europe, Rob'n Cappel, beoogt de massage ,,geen spirituele ervaring'' te zijn, maar dient die om werknemers ,,het contact tussen lijf en geest'' terug te laten vinden. ,,En daarna kunnen in het leven grote veranderingen en mooie dingen plaatsvinden.'' De van oorsprong Amerikaanse Cappel is al bijna tien jaar actief als stoelmasseuse, maar de behandelwijze is de laatste twee jaar pas echt in opkomst.

ZIEKTEVERZUIM

Ondanks de verharde economische omstandigheden heeft de trend de dalende lijn nog niet bereikt. Logisch, zegt Mark Pessel, financieel bestuurder bij de Nieuwegeinse bouwkostencalculator MBK en overtuigd aanhanger van het nut van stoelmassages. ,,Wat denk je dat een zieke werknemer kost? We hebben het hier stervensdruk en onze mensen zitten de hele dag te rekenen. Laat ze dan even een kwartiertje hun hoofd legen, in die tijd hadden ze toch niets anders gedaan. Gún ze dan even dat therapeutisch klankbord.''

Pessel trekt jaarlijks 10.000 euro uit voor de stoelmassages en heeft het als preventieve maatregel laten opnemen in het Arbo-plan van de onderneming. Sinds januari van dit jaar zijn de massagekosten daarmee fiscaal aftrekbaar. Alle 26 werknemers van MBK, van de directeur tot de enige vrouw in het bedrijf, de telefoniste, laten zich om de week masseren. Pessel kan niet zeggen hoe het ziekteverzuim onder zijn werknemers was voordat hij twee jaar geleden met de stoelmassages begon. Hij ziet de investering gerechtvaardigd doordat niemand van zijn personeelsleden aan RSI lijdt, en het gemiddeld aantal ziektedagen maar 1,3 per werknemer per jaar is.

Alles goed en wel, vinden ze bij de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB), ,,maar zo'n massage helpt dus niet''. Volgens NVAB-voorzitter Mariëlle A-Tjak is nog niet vastgesteld waar de pijn aan polsen, schouders, armen of gewrichten nou écht door wordt veroorzaakt, laat staan wat de beste remedie is. Gericht bewegen lijkt tot dusverre het beste te helpen. ,,Zo'n behandeling is misschien wel prettig, maar laat werknemers liever gewoon een rondje om het kantoor lopen. Dat helpt beter dan een massage.''

Volgens de RSI-deskundigen van TNO Arbeid heeft 40 procent van de Nederlandse beroepsbevolking af en toe RSI-klachten, hiervan heeft nog eens 20 procent regelmatig last. 2.600 WAO'ers hebben RSI. Maar hoe graag ze ook een oplossing voor het ziektebeeld zouden willen, veel vertrouwen hebben de deskundigen van TNO niet in de stoelmassages. Natuurlijk, twintig minuten niet aan werk denken kan nooit kwaad, denkt TNO-adviseur Mathilde Miedema. Maar het moet niet overdreven worden: masseren is niet meer dan symptoombestrijding.

GOEDKOOP CADEAU

Miedema: ,,Er wordt van alles gepretendeerd, tot het spelen van psycholoog aan toe, maar positieve effecten zijn nog steeds niet aangetoond.'' Volgens haar gebruiken veel werkgevers de massages als een – door de fiscale aftrekbaarheid betaalbaar – cadeautje, zien ondernemingsraden het als serieuze aandacht voor het personeel en zijn werknemers tevreden met het verzetje. Miedema: ,,Iedereen blij. Maar het is niet meer dan een schot hagel op een probleem waarvan niemand precies weet waardoor het wordt veroorzaakt. Beter kan worden gekeken naar afwisseling van de dagelijkse taken en stimuleren van bewegen tijdens het werk.''

Masseur Van Rossum vindt dit maar `typische dokter-taal'. Volgens hem is het duidelijk dat de massages werken: zeker zestig procent van de mensen die zijn Esoterra behandelt, heeft minder klachten, zo stelt hij. Bij het ministerie van Buitenlandse Zaken maken de stoelmassages sinds anderhalf jaar dan ook deel uit van het officiële anti-RSI-beleid. Naast computerprogramma's die de werknemers waarschuwen wanneer het tijd is voor een pauze en fitnessprogramma's is een masseur twee dagen per week voor de behandelingen op de werkplek. Volgens Erica Roosenschoon, de exploitant van het bedrijfsfitnesscentrum op het departement is de animo stukken groter dan de masseur aankan. ,,Het loopt hier storm.'' Roosenschoon denkt dat de grootste voordelen liggen in het laagdrempelige karakter van de behandeling – de kleding kan aanblijven – en de korte tijdsduur. Volgens haar voelen de werknemers zich door de behandeling losser in hun schouders en ,,vrijer in hun werk''.

Het enige dat Roosenschoon betreurt is dat het ministerie nog niet in kaart heeft gebracht welke effecten de stoelmassage op het ziekteverzuim heeft. ,,Daar ben ik heel erg benieuwd naar. Ik heb geen sluitend bewijs dat het werkt, en kan daar dan ook niets over zeggen. Zolang er geen wetenschappelijk bewijs is, wil ik niets uit mijn duim zuigen.''

Dat is voor Lida Tol maar bijzaak. De stoel zit zo heerlijk ontspannen, meldt zij na haar behandeling tevreden. Haar lichaam is losser, voelt beter. Er is echter één maar: ,,Het zit ook zo weer vast. Als ik zo weer aan het werk ga, zijn mijn spieren snel weer pijnlijk en verkrampt.''