LPF-stemmers verruilen Pim voor Jan Peter

Ad Melkert kan weer tevoorschijn komen. En Jan Peter Balkenende mag zich gaan voorbereiden op de status van Vader des Vaderlands, de enige echte. Dit voorjaar waren zij nog ,,de Haagse kliek'' die ,,in achterkamertjes'' beslissingen nam en die ondertussen ,,de eigen zakken vulde''. De LPF zou die boel eens lekker gaan ,,opschudden'' en een ,,frisse wind'' laten waaien. Nu is ,,de Haagse kliek'' de LPF zelf en zijn de vertegenwoordigers van die partij degenen die zich verrijken ,,met onze belastingcenten'' en door hun geruzie ook nog eens ,,een schande voor ons land'' zijn.

Iedereen kan weer rustig gaan slapen, want de ,,woede van het volk'' die door de gevestigde politieke orde zo ,,slecht onderkend'' was, uit zich, nu de LPF het laat afweten, niet in een massale toeloop naar een nog extremere partij of, nog enger, in chaos en anarchie. De ,,woede van het volk'' uit zich in een vlucht terug naar het bekende, naar de veiligheid en zekerheid van de partij die op 15 mei al voor een derde van de kiezers de populairste was, het CDA.

De mensen die op 8 mei in een enquête van NRC Handelsblad zeiden dat ze zeker op de LPF gingen stemmen, hebben allemaal spijt gekregen. Zoals ze toen zeiden dat de LPF ,,goede punten had'' en de ,,dingen zou gaan waarmaken'', zo zeggen ze de meeste van hen nu dat het CDA de ,,beste gedachten'' heeft en hun vertrouwen waard is. Een enkeling zegt dat hij voor de komende verkiezingen ,,zijn knopen zal gaan tellen'' of misschien wel helemaal niet meer gaat. En er zijn er maar een paar die teruggaan naar de VVD, de PvdA of de SP. Eén van hen, Radha Jajairam (35) uit Utrecht, schaamt zich achteraf dat ze zo achter een ,,idool'' aanrende en meedeed aan het ,,zwartmaken'' van Ad Melkert, toen die nog lijsttrekker van de PvdA was. ,,Het is heel raar'', zegt ze, ,,om te voelen dat je echt een soort duivel in iemand kan zien en dat je een paar maanden later denkt: waarom was dat eigenlijk?''

Geheime nummers

Het waren vierenveertig mensen uit heel Nederland die op woensdag 8 mei met hun naam erbij tegen deze krant zeiden dat ze op de LPF gingen stemmen, vierenveertig van de zeshonderd die op die dag bij hun voordeur of op straat door een verslaggever werden ondervraagd. Deze week zijn ze allemaal weer gebeld of thuis opgezocht. Iets meer dan de helft bleek bereikbaar en vond het leuk om over politiek te praten. Wat opviel: mensen uit Drenthe en Limburg vonden het leuker dan mensen uit de Randstad. Hun nummers stonden ook vaker gewoon in het telefoonboek op internet, ze hoefden niet te worden opgespoord via andere mensen met dezelfde achternaam. Wat nog meer opviel: dat er nu bij de beschrijving van hun politieke wensen en gedachten zulke andere woorden worden gebruikt dan vijf maanden geleden. Minder emotioneel. In mei ging het nog over ,,uitvreters'' die uit Afrika hierheen kwamen, ,,zogenaamd als vluchteling'', maar in werkelijkheid als ,,gelukszoeker''. Daar zou de LPF snel ,,korte metten'' mee gaan maken. Het ging over ,,klote dokters'' die het ,,verdomden'' om te werken en hun patiënten ,,lieten verrekken'' op de wachtlijsten. Het ging in mei ook over ,,de mooie mondjes'' waarmee Haagse politici deden alsof ze de moord op Fortuyn betreurden. ,,Maar in hun hartjes'', zei Regina Hesemans (36) uit Veldhoven in Noord-Brabant, ,,zijn ze blij en lopen ze te juichen.'' Of drinken ze stiekem champagne. Ze was wel blij, zei ze, dat de moordenaar ,,geen donkere'' was geweest. Linda Albert (33) uit Enschede zei dat ,,ze'' in Den Haag ,,laf en hypocriet'' waren. ,,Ze hebben Pim de grond ingetrapt en uitgemaakt voor racist en nazi, en moet je ze nu eens horen.''

Nu, vijf maanden na de moord op Fortuyn, is de woordkeuze rustiger, abstracter. Men spreekt over ,,normen en waarden'' die moeten worden hersteld – dat is nu de mantra. Boze woorden worden alleen gebruikt om de toestand te beschrijven die door de LPF is ontstaan. En zelfs dan zijn ze nog vrij rustig, alsof degenen die ze gebruiken niet anders hadden verwacht dan dat het zo zou gaan. En alsof het ze ook niet zoveel kan schelen. Herman Cocu (34) uit Almere spreekt van ,,machtsspelletjes'', van ,,te weinig oog voor het algemeen belang''. ,,Er is geen leider.''

Tussen welke mensen in de LPF die machtsspelletjes zich afspelen, wat de inzet is, wie de ministers zijn en wie welke rol in het interim-bestuur speelt – daarvan heeft hij allemaal geen idee.

Vervolg op pagina 24

LPF-stemmers

Vervolg van pagina 23

Niemand van de ondervraagden trouwens. ,,Dat komt'', zegt Herman Cocu, ,,doordat ik al twee weken in het Ronald McDonaldhuis zit.'' Zijn dochter van bijna drie, met het syndroom van Down, is net in het AMC in Amsterdam aan haar hartje geopereerd. Ze wacht nog op een pacemaker. Herman Cocu, econoom en technisch analist bij ING, kan nu wel uit eigen ervaring vertellen hoe slecht in Nederland de gezondheidszorg is georganiseerd. ,,Ze hebben hier nu al drie keer gevraagd wat het gewicht van mijn dochtertje is. Ik zou zeggen: ga eens wat beter met elkaar communiceren.''

Normen en waarden. Maar welke normen en waarden? Na doorvragen blijkt er geen verschil, maar juist een opmerkelijke overeenkomst te zijn tussen wat mensen op 8 mei zeiden en wat ze nu vertellen. Achter de verhalen over gelukszoekers en wachtlijsten bleken vooral persoonlijke frustraties en teleurstellingen te schuilen. En achter normen en waarden zit boosheid over eigen mislukkingen, boosheid over het onbegrip van anderen over hún situatie. Over het gebrek aan aandacht voor hún problemen, hún leven.

Aambeien

Piet Verstraten (71) uit Arcen en Velden in Limburg stemde in mei op de LPF ,,uit protest'', omdat ,,de mensen in dit land gewoon voor de gek worden gehouden''. Als voorbeeld gaf hij de gezondheidszorg. ,,Als ik een tube zalf nodig heb tegen de aambeien, moet ik die zelf betalen.'' Hij klaagde ook dat ,,de mensen die dit land na de oorlog hebben opgebouwd'' in de steek worden gelaten. Als voorbeeld gaf hij de burgemeester van zijn eigen dorp, die hem een baantje in de postkamer van het stadhuis weigerde. ,,Hij zei: wat moet ik met zo'n ouwe.'' Piet Verstraten schreef een brief naar De Limburger. En toen merkte hij weer eens hoe de ,,elite'' elkaar altijd ontziet. ,,Ze wilden hem niet bijten. Ze veranderden ,,de burgemeester'' in ,,een werkgever''.''

Nu zegt Piet Verstraten, voorheen magazijnbediende en receptionist in de automobielbranche, dat een van zijn belangrijkste waarden de bestrijding van onrecht is. En wat geeft hij als voorbeeld? Het gemeentebestuur dat een ,,blunder'' van een miljoen euro maakt door een nieuw voetbalveld op de verkeerde plek te projecteren en dat vervolgens de belasting verhoogt. ,,Dan voel ik me genaaid.'' Toen hij het hoorde, schoot hij ,,vol gram'' en stuurde onmiddellijk weer een brief naar de krant. ,,Deze keer drukten ze hem niet eens af.''

Voor Hendricus Innemee (84) uit Apeldoorn, voorheen employé bij ABN (voor de fusie met Amro), is een belangrijke waarde ,,de eigen verantwoordelijkheid van de mensen''. En daarom is hij tegen kinderbijslag. Want die kinderbijslag gaat vooral naar de grote gezinnen. ,,En ik hoef u niet te vertellen wat voor gezinnen dat zijn.'' Het steekt hem, als een man die door crisis en oorlog ,,rachitisbenen'' heeft opgelopen en geen kans heeft gehad om te studeren, maar wel zesenveertig jaar lang heeft gewerkt en belasting heeft betaald. Wat ziet híj daar nou van terug?

Het was Pim Fortuyn die de LPF-stemmers van mei het respect en de aandacht moest geven die ze menen te verdienen, maar die hun door de rest van de samenleving onthouden wordt. Ze noemden hem ,,Pimmetje'' of ,,onze Pim'' – zeker toen hij dood was. Hun nieuwe held is Jan Peter Balkenende, de man die in hun ogen de belichaming van hun nieuwe mantra is, ook al was LPF-minister Herman Heinsbroek de eerste uit het demissionaire kabinet die er in de publiciteit mee scoorde. Koosnaampjes voor Balkenende hebben de ex-LPF-stemmers nog niet, maar dat zal niet lang meer duren. Hendricus Innemee uit Apeldoorn: ,,Hij heeft zo'n aardig gezicht, die man. Zoals hij praat, het is zo gewoon, zo eerlijk.'' Cornelis Beens (53) uit Rijsenhout in de Haarlemmermeer, onderhoudsmonteur bij de KLM op Schiphol: ,,Ik was altijd een Kok-man, totdat Fortuyn kwam. Nu denk ik, dat charisma, dat heeft alleen Jan Peter Balkenende. Hij is de enige die van hetzelfde formaat als Pim is.''

    • Jannetje Koelewijn