Leven voor de Churchills

Op de green, de driehoekige grasvlakte die het hart vormt van liefelijk Westerham in Kent, staan twee standbeelden: een elegant brons van de jeugdige generaal James Wolfe, die ooit Quebec voor Engeland op de Fransen veroverde, en verderop een massief blok gestalte, de zittende Winston Churchill in al zijn omvang. Churchill en Westerham zijn synoniem sinds Churchill in de jaren twintig kwam wonen op het landhuis Chartwell, nu eigendom van de National Trust en een van haar meest bezochte eigendommen.

Grace Hamblin (1 januari 1908-15 oktober 2002), de laatste levende link met de grote staatsman, stierf deze week in haar cottage met uitzicht op dat standbeeld. Zij was Churchills langstdienende secretaresse, een van een team van geïntimideerde jonge vrouwen die woord voor woord en uren achtereen de gedachten van de grote staatsman notuleerden. Grace kon, tot voor enkele jaren, nog met smaak vertellen over ,,de grote baas'' die, glas cognac in de hand, kat onder aaibereik, en zelf gekleed in zijn nachtelijke hansop of sjamberloek, vanuit bed dicteerde. Liefst van na het diner – een uur of tien 's avonds – tot soms wel drie uur 's nachts.

,,Mrs Hamblin'' was, toen ik haar eind jaren tachtig voor het eerst op Chartwell leerde kennen, al net zo'n instituut als de Churchills zelf. De National Trust-beheerster van Chartwell siddert tot de dag van vandaag voor Lady Mary Soames (de laatst overlevende dochter van Winston en Clementine). Maar Lady Mary Soames had respect voor Grace Hamblin. Die mocht dan van origine niet meer zijn dan een dorpsmeisje, de dochter van een hoofdtuinman, maar ze ontleende een unieke status aan haar lange dienst, eerst bij de Engelse premier in oorlogstijd en later, na diens dood, bij Lady Clementine Churchill. De ,,eenvoudige secretaresse'' werd vervolgens de eerste beheerster van Chartwell, toen dat in 1966 voor het publiek werd geopend.

Grace Hamblins opvolgster was mijn buurvrouw op Chartwell. Zij had de imponerende plicht soms de oudere Lady Churchill (doof) en de bejaarde Mrs Hamblin (harde stem) samen mee uit lunchen te nemen in het plaatselijke hotel, The King's Arms.

De manager sloofde zich dan uit, de obers renden, alle gasten keken toe. Grace Hamblin tegen Lady Churchill: ,,Don't you think everything has changed here? For the worse, I mean?'' Lady Churchill, nog harder terug: ,,What shall we have? I bet everything here comes out of a tin!''

De laatste jaren had Grace Hamblin geen zin meer om al diegenen te woord te staan die haar naar Churchill wilden vragen. Ze kocht haar huisje aan de green, met uitzicht op haar oude baas, uit de opbrengst van een schilderij dat Winston Churchill haar had gegeven. Zij was de enige van al zijn secretaressen die van hem een van zijn ,,kwasterijen'' cadeau kreeg.

    • Hieke Jippes