Hollands dagboek: Michiel van Erp

Michiel van Erp (39) is documentairemaker, onder meer van de Lang Leve...-serie bij de VARA. De afgelopen week werkte hij aan een achter-de-schermen-portret van de uitvaart van prins Claus. Met medewerking van de Rijksvoorlichtingsdienst. Alhoewel: `Onze opzetjes worden steeds verstoord.' Hij woont samen met Paul Stork.

Woensdag 9 oktober

Het is inmiddels drie dagen geleden dat ik met mijn voeten op de bank voor de tv en met babi pangang op mijn bord gebeld werd dat de prins was overleden. Enkele maanden geleden werd ik benaderd of ik een film wilde maken over `de 10 dagen van Claus', een achter-de-schermen-portret van zijn uitvaart en de rouwende Nederlandse bevolking.

Sinds het telefoontje werken drie redacteuren en meerdere cameraploegen tegelijkertijd aan de film. Ik reis van de ene naar de andere plek om de gesprekken te voeren, de vorm en de samenhang in de gaten te houden.

Vroeg in de ochtend in de ambulance van het Haagse Rode Kruis. We verkennen de route van de begrafenisstoet en bespreken welke ongevallen kunnen gebeuren. Het zullen voornamelijk omvallende militairen zijn.

Halverwege de rit neem ik afscheid, we hebben afgesproken om met een Friese jonkheer en zijn echtgenote een stukje mee te rijden op weg naar Den Haag. Ze zijn uitgenodigd om samen met de hofhouding afscheid te nemen van de prins die opgebaard ligt in Paleis Noordeinde. Op de afspreekplek blijkt het echtpaar zeer bedroefd: dit is geen dag voor interviews. Met Mark van Aller (camera) en Rob Dul (geluid) filmend vanuit de achterbak van ons busje rij ik stapvoets de stad in. Het echtpaar bespreekt in de auto de eenzaamheid van de koningin, helemaal alleen in haar grote en koude paleis.

Terwijl Maartje van Weegen vanuit een paddestoelvormig mobiel studiootje verslag doet van belangrijke gebeurtenissen bij Paleis Noordeinde, sta ik wegens ruimtegebrek in de paddestoel buiten te wachten. De cameraploeg is binnen. Een morsige man vraagt: ,,Komt Maartje nog naar buiten?'' Ik herkende hem van enkele dagen geleden. Hij stond, wachtend totdat de cameraploegen hem gevonden hadden, bij Huis Ten Bosch met zijn dochtertje. Toen voldoende hongerige camera's zich rond zijn dochter verzameld hadden, gaf hij het kind opdracht de bloemen neer te leggen. 's Avonds was dit tafereel in diverse journaals te bewonderen.

Een documentaire maken in tien dagen, zonder heldere afspraken met degenen die je wil filmen, is ingewikkeld. Zeker als de mensen zelf wel willen, maar van hogerhand (hof, RVD) worden tegengehouden. Ook al zijn onze bedoelingen oprecht en zal de film pas over een jaar uitgezonden worden.

Eind van de middag een afspraak met de redactie. Omdat we zo uitwaaieren, hebben we weinig overleg met elkaar. Ons samenzijn wordt een opeenstapeling van verslagen van mislukte opnames: redacteur René van 't Erve werd met cameraploeg door een beveiligingsbeambte ten onrechte uit de auto van de Duitse ambassadeur verwijderd, we mogen ook al niet meelopen met de inspectie van de Haagse binnenstad en het leger blijkt voor ons potdicht te zitten, we krijgen geen toelatingspassen om op de plekken te komen waar we willen filmen.

Onze opzetjes worden steeds verstoord en tegengehouden. Wat overblijft om te filmen zie je iedere dag op tv en zegt mij niet zo veel. Het doel is toch om de poëtische en gedragen sfeer die rond een koninklijke bijzetting hangt, vast te leggen. Geen ditjes en datjes en ook geen shotjes met een commentaar eronder.

Donderdag

,,Zijn de opnames klaar? Dan ga ik even naar de hum....'',verzucht de Friese jonkheer. Vanochtend ging om half zes de wekker. Het echtpaar zou om half negen de post ontvangen. Grote vraag: is er een uitnodiging gearriveerd voor de bijzetting aanstaande dinsdag?

,,De kerk is niet zo groot, moet u weten, en de koninklijke familie is zo uitgedijd in de afgelopen jaren...'' Dinsdag zit het echtpaar dus voor de tv.

Om 11 uur neem ik haastig afscheid van deze lieve mensen en vertrek uit Friesland op weg naar Purmerend. De bejaardenafdeling van radio Excellent neemt een herdenkingsprogramma op. ,,Deze tekst moet over'', roept de 70-jarige regisseur, ,,kan het wat gevoeliger?''

In een bedenkelijk restaurant snel gegeten en met een oud-marechaussee en -beveiligingsman van Drakesteijn mee naar Paleis Noordeinde gereden. Hoewel zijn contact met de prins zich beperkte tot een vriendelijke zwaai bij de kasteelpoort, was zijn band met de prins groot. ,,Indrukwekkend'', was zijn reactie na zijn bezoek aan de baar.

Dit is de eerste echte goede draaidag van de hele week en ik vergeet mijn vermoeidheid.

Thuis tref ik mijn vriend Paul aan onder een gedemonteerd keukenblok. Vanmiddag is de waterleiding gesprongen. Met veel gevoel voor drama stort ik in en ga naar bed.

Vrijdag

De stand voor vandaag: de begrafenisondernemer wil graag met ons praten, we wachten nog op toestemming van de RVD. Met wallen onder haar ogen belooft redactrice Wytzia Soetenhorst alles op alles zetten om het voor elkaar te krijgen. De Duitse ambassadeur twijfelt over vervolgopnames (dat wilden we graag, hij is getrouwd met een Nederlandse vrouw, een vergelijking tussen de prins en de majesteit is snel gemaakt) en het leger zit nog steeds potdicht.

Terwijl we sfeershots maken bij de wachtende rijen bij het paleis, kom ik in twintig minuten drie mensen tegen die ooit eerder in een programma van mij verschenen zijn. Ik moet er toch maar snel mee stoppen, denk ik.

's Avonds in Leidschendam verdwaald. Het opgegeven adres van scoutingman Ab kan ik niet vinden. Na veel getelefoneer tref ik hem samen met redacteur Angela Poort midden op de weg aan. Met grote bril en vrolijk scoutinguniform wijst hij me de parkeermogelijkheden in zijn straat aan. Terwijl op tv oude archiefbeelden zijn te zien van de prins in Afrika en de prins op skivakantie, pleegt Ab belangrijke telefoontjes: ,,Ja, hallo, hier is Ab. Hoe laat kan ik jullie inroosteren voor het chocolademelk uitdelen bij het paleis?'' Middenin de opname roept zijn echtgenote: ,,Drink nou snel de koffie op, anders krijg je een vel op de melk en dan krijg ik de schuld!''

Om 24.00 belt René: het leger is ineens open. Ik moet er rekening mee houden dat we van maandag op dinsdag de nacht zullen doorbrengen tussen de militairen. René weet zelf veel van het leger, gelukkig maar. Ik kan een sergeant nog niet van een kokkie onderscheiden.

Zaterdag

Vroeg in de ochtend op bezoek bij twee oudere Rijswijkse zusjes. Ze wonen aan de route die de rouwstoet zal volgen en ze hebben precies een jaar geleden hun broer verloren. Het wordt een lieve opname over gepassioneerd afscheid nemen van een dierbare. Aanstaande dinsdag zal één cameraploeg met de zussen meekijken naar de voorbijtrekkende stoet.

,,De dood is een verdrietig iets'', zegt de begrafenisondernemer tegen me tijdens de rondleiding door zijn statige Haagse pand. Hij is erg op zijn hoede om geheimen aan mij prijs te geven, maar ik ben niet op zoek naar nieuwtjes, ik ben op zoek naar zijn beleving rond de werkzaamheden deze week.

Editor Hinne Brouwer belt om de paar uur op om zijn mening over het materiaal van de dag ervoor te geven. Soms moppert hij en dat wil ik niet altijd horen.

Met babi pangang op schoot – in Kamerik kun je niets anders afhalen – en een fles hele dure wijn, bespreken we 's avonds de tapes. Soms is het jammer dat van al het gedoe tijdens de opnames niets terug te zien is. Alles ziet er rustig en zorgvuldig uit.

Zondag

Na een lange en zware draaidag 's avonds om 11 uur een hoogtepunt. Midden op de markt van Delft kijken we met de begrafenisondernemer mee naar een geheime oefening van de begrafenisstoet. De met doeken afgedekte lijkwagen en de deskundige blik van de begrafenisondernemer met sigaar in de mond leveren een indrukwekkend tafereel op.

Maandag

De Nederlandse vrouw van de Duitse ambassadeur ontvangt ons met zelfgebakken cake. We kijken met haar naar de prins die (alweer) op tv is. Ze vertelt over haar ontmoeting met Claus in een Haagse kledingzaak. Haar echtgenoot had haar tegengehouden om spontaan op de prins af te stappen om zichzelf én de nieuwe Duitse ambassadeur voor te stellen. Typisch een voorbeeld van het verschil tussen Hollandse spontaniteit en Duitse stijfheid, was haar conclusie.

's Avonds in het Feyenoordstadion komen we in een hal terecht met daarin honderden bedjes. Hier zullen de veteranen die morgen langs de stoet opgesteld worden, de nacht doorbrengen. Ik overnacht met mijn ploeg in een hotel in Rotterdam en zie op tv de veteranen voornamelijk praten over snurkpartijen en plas ophouden.

Dinsdag

De dag van de bijzetting. Om vier uur op. Bij het Feyenoordstadion opnames gemaakt van aankomende militairen. Ze lijken eerder op schoolreisje te gaan dan dat ze een rouwstoet gaan opluisteren. Mogelijk dat de rouw, als ze eenmaal drie uur achter elkaar strak moeten staan, vanzelf komt. Ik ben voortdurend aan het bellen met de andere cameraploegen langs de route. Rond zeven uur, als ze op hun posten gearriveerd zijn, laat ik het maar los. Als er iets misgaat, kan ik er toch niets meer aan doen.

De aankomst van de stoet op de Markt van Delft is imponerend. Niet iedereen lijkt er aanwezig om afscheid te nemen van de prins. Buitenlandse televisieploegen storten zich op gretige Hollanders die het leuk vinden om voor de camera te verschijnen, en studenten staan op bierkratten te kijken alsof het Koninginnedag is. Ik bel met mijn moeder, zij weet een goede rouwstoet te waarderen en ik weet dat zij trots is dat ik op de markt sta en deze film maak.

Tijdens de kerkdienst maken we opnames van mensen die in winkels en restaurants naar de tv zitten te kijken. In een poffertjeszaak zie ik op het scherm hoe Friso de hand van zijn bedroefde moeder vastpakt. Met mij houden velen in de zaak hun adem in. De eigenaar roept hard door de ruimte wie er twee extra grote porties poffertjes besteld heeft. Ik probeer hem maar te negeren.

Na afloop van haar uitzending filmen we met Maartje in haar naar Delft overgeplaatste paddestoel. Ze is onder de indruk van de dienst in de kerk. Ik val haar maar niet al te lang lastig. Beelden zeggen vaak meer dan woorden. Aan het einde van de middag hoor ik het gerucht dat prinses Juliana is opgenomen in het AMC.

Ik hoop maar dat ik niet gebeld word om deze bijzetting ook maar in de documentaire te verwerken.

Woensdag 16 oktober

Uitgeslapen. Vandaag start een lange reeks van opnames voor Lang Leve... die we vanwege de dood van Claus moesten uitstellen.

Met een zwaar vermoeide cameraploeg sla ik me door de cursus boetseren-met-naaktmodel heen en ga vroeg naar bed. Van opname van Juliana bleek gelukkig geen sprake te zijn.

Het filmen is ingewikkeld. Zeker als de mensen zelf willen, maar van hogerhand worden tegengehouden

    • Michiel van Erp