Het nieuwe toverwoord: ethiek

De kwakkelende beurs en stagnerende economie lijken weinig vat te krijgen op de ethische beleggingsfondsen. ,,Een principiële keuze gooi je niet zomaar overboord.''

Dat de dokter op nummer één staat lijkt niet zo verwonderlijk. En dat ook leraren en de politie hoger staan op de ranglijst van instituten waarin Europeanen het meeste vertrouwen hebben lijkt logisch. Maar dat multinationals pas op nummer 27 staan en zelfs de mobiele telefoonmaatschappij en de Europese Unie voor zich moeten dulden is volgens econoom Noreena Hertz veelzeggend.

De lage positie van de grote concerns komt volgens Hertz, hét gezicht van de anti-globalisten, door de perceptie van mensen dat de multinationals machtiger zijn dan regeringen terwijl ze zich weinig aantrekken van bijvoorbeeld mensenrechten en het milieu. Maar de Britse zegt dat er een kentering bezig is. Bedrijven realiseren zich dat ze op een ethisch verantwoorde en duurzame wijze moeten handelen als ze succes veilig willen stellen. ,,Als ze dat niet doen kunnen ze hun reputatie en bedrijfsvoering beschadigen'' zei Hertz gisteren tijdens de `Dag van het ethisch beleggen'.

Ethiek lijkt het nieuwe toverwoord in beleggersland. Na de schandalen rond bedrijven als Enron keren investeerders zich af van ondernemingen die de winsten via boekhoudtrucs opblazen en managers die miljoenen verdienen terwijl de beurskoers daalt. Maar echt nieuw is het niet, zo valt op te maken uit het feit dat gisteren al voor de vierde keer de jaarlijkse dag voor ethische beleggers plaatsvond.

Ethisch of duurzaam, beleggen geeft investeerders een kans hun geld te stoppen in bedrijven die bepaalde maatstaven hanteren. Bedrijven bijvoorbeeld die naast een financieel jaarverslag ook een ethisch jaarverslag publiceren, die niet investeren in landen waar de mensenrechten worden geschonden, die niet actief zijn in de wapenindustrie en die openheid geven over hun milieustandaard.

Behalve de populariteit van duurzame beleggingsfondsen stijgt ook het aantal bedrijven dat aan de duurzame criteria wil voldoen. Uit een onderzoek van accountantskantoor KPMG en de Universiteit van Amsterdam blijkt dat inmiddels 45 procent van de 250 grote concerns in de geïndustraliseerde landen een milieu- of ethisch jaarverslag laat opmaken terwijl dat rond 1999 nog maar eenderde was. Hoewel de duurzame beleggingsfondsen nog steeds slechts een druppel zijn in de totale geldstroom groeien ze wel, terwijl de economie stagneert en beleggers de aandelenmarkt de rug lijken toe te keren. ,,We hebben meer mensen die in- dan uitstappen. Het ethisch beleggen is een keuze voor de lange termijn en een principiële keuze gooi je niet zomaar overboord, ook niet als de conjunctuur tegen zit'', zegt Jeroen Jansen, adjunct-directeur van de ASN Bank, de grootste bank in Nederland op het gebied van duurzaam beleggen en organisator van de `Dag van het ethisch beleggen'.

De cijfers lijken hem gelijk te geven. In 2001 steeg het aantal duurzame beleggingen in Nederland met bijna 18 procent naar 1,7 miljard euro terwijl het totale aantal beleggingen juist daalde met 6,7 procent. Duurzaam sparen nam toe met 16,5 procent tot 3,6 miljard euro terwijl regulier sparen steeg met 13,9 procent, aldus cijfers van de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling.

Jansen heeft geen cijfers over 2002, maar zegt dat de duurzame fondsen ,,gigantisch snel'' groeien. In Nederland voldoen bijvoorbeeld chemiebedrijf DSM en supermarktketen Ahold aan de criteria die de ASN Bank stelt. Onder de buitenlandse bedrijven bevinden zich het Duitse softwarebedrijf SAP, het Amerikaanse telecombedrijf AT&T en de Britse winkelketen Body Shop. En hoewel de `duurzame' bedrijven wel degelijk last hebben van de conjunctuur, blijken de duurzame fondsen het minder slecht gedaan te hebben dan de beursgraadmeter AEX. Janssen geeft toe dat hier een geluksfactor meespeelt, maar voegt eraan toe dat een duurzame bedrijfsvoering op de lange termijn beter is voor een bedrijf omdat ze minder gevoelig zijn voor een consumentenboycot en aantrekkelijker worden voor werknemers.

Econoom Hertz gaat een stap verder. Volgens haar wil de helft van de afgestudeerden in Groot-Brittannië niet werken voor een bedrijf dat niet ethisch te werk gaat en heeft de focus op duurzaamheid ervoor gezorgd dat in de Verenigde Staten van elke tien dollar er nu één wordt geïnvesteerd in een fonds dat duurzaam is. Volgens Hertz zal het ethische aspect alleen maar toenemen en uiteindelijk een normale onderdeel worden van investeringsbeslissingen waardoor de bedrijven, inclusief de multinationals, worden gedwongen zich duurzaam op te stellen.