Duitse bondskanselier wil de klus `nu!' klaren

Is de oude en nieuwe bondskanselier Gerhard Schröder ,,een Pinokkio'' die de kiezers ,,verneukt'', zoals zijn opponent zegt? Of heeft hij gewoon ,,de moed om te veranderen''.

Nog voordat de Bondsdag Gerhard Schröder komende week voor de tweede maal als kanselier zal aanwijzen, meldde een prominent partijgenoot dat de SPD-voorzitter ook in 2006 beschikbaar is voor herverkiezing. Zelf liet Schröder de kwestie in het midden, maar hij claimde wel alvast het gehele decennium voor zijn rood-groene coalitie. De (krappe) verkiezingszege van september is ,,een historische gebeurtenis'', zei Schröder, die ,,het eerste decennium van de eerste eeuw van het derde millennium'' zal bepalen. Schröder heeft de smaak te pakken.

Deze week presenteerden Schröder en vice-kanselier Joschka Fischer hun tweede roodgroene kabinet. Tijdens de ondertekening van het regeerakkoord in de Neue Nationalgalerie in Berlijn waren de omgangsvormen amicaal. Schröder tegen Fischer: ,,We klaren die klus nu!'' Antwoord Fischer: ,,Jo!''

De boodschap was minder luchtig. Duitsland wacht zwaar weer. Fischer sprak over vier ,,moeilijke maar kansrijke jaren'', Schröder over ,,moed om te veranderen en kracht om verantwoordelijkheid te nemen''.

Op de vernissage van Schröder II werden alvast bittere hapjes geserveerd. De Duitse kiezer is niet ontgaan dat rood-groen hem op korte termijn in elk geval geld gaat kosten. Veel wordt duurder: het eigen huis, vliegen binnen de EU, de prothese, de dienstauto, energieverbruik, bloemen. Ook de transactiewinst bij de verkoop van aandelen wordt belast. De zogeheten `Giftliste' is lang en treft zowel de hoogste als de lagere inkomens.

Hogere belastingen, hogere sociale premies en lagere uitkeringen zijn nodig om gaten in de begroting te dichten die drie weken na de verkiezingen opeens verdacht veel groter lijken dan ervoor. Ook de tot voor kort heilige Europese criteria voor begrotingsdiscipline, die een stabiele euro waarborgen, worden daarom opeens ,,flexibel'' uitgelegd.

De oppositie spreekt van kiezersbedrog. ,,Miljoenen mensen voelen zich verneukt'', zei de doorgaans keurige Edmund Stoiber, de minister-president uit Beieren en kanselierskandidaat voor de christen-democraten die het tegen Schröder moest afleggen. ,,Ik vraag me af waarom u nog niet Pinokkio heet'', schamperde Guido Westerwelle van de liberale FDP tegenover Schröders minister van Financiën Hans Eichel. De conservatieve Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) openende een hoofdcommentaar met een snedig: ,,Welterusten, Duitsland''.

Regeringsploeg en regeerakkoord geven ook een indruk van Schröders voornemens op de middellange termijn. De nieuwe regering is een licht herziene kopie van de vorige: vier nieuwe gezichten op een totaal van veertien. De opvallendste vernieuwing is Wolfgang Clement, minister-president in Noordrijn-Westfalen, de nieuwe `superminister' van Economie en Werkgelegenheid. De tweede opvallende nieuwkomer is Manfred Stolpe, voorheen twaalf jaar minister-president in Brandenburg, binnenkort minister van Infrastructuur en Economische Sanering van de nieuwe deelstaten. Beiden zijn 60-plussers (de gemiddelde leeftijd van het kabinet is 56) en gelden als zwaargewicht. Clement ligt goed bij het bedrijfsleven, Stolpe is geliefd in het oosten, zijn fans noemen hem de `Ost-president'. Met de keuze voor Stolpe en Clement maakt Schröder duidelijk dat het hem nu ernst is met de opbouw van de economisch droeve regio's in het oosten en de vermindering van de werkloosheid.

Clement kan meteen aan de slag. Op de valreep liet het vorige kabinet een commissie onder leiding van de personeelschef van Volkswagen, Peter Hartz, remedies voor de arbeidsbemiddeling zoeken. De commissie presenteerde een omvangrijke catalogus variërend van modernisering van de arbeidsbureaus tot een grootschalige introductie van deeltijdwerk, waarop zelfs de conservatieve oppositie jaloers reageerde. Schröder heeft deze week beloofd alle aanbevelingen van Hartz over te nemen. Economen gaan ervan uit dat daarmee ongeveer een derde van de problemen op de Duitse arbeidsmarkt worden aangepakt. Andere plannen voor werkloosheidsbestrijding bevat het regeerakkoord niet.

Over onderwijs (lage kwaliteit in internationale vergelijking) en gezondheidszorg (te duur), twee andere erkende gevarenzones, is het akkoord rijkelijk vaag. Wel ontpopte Fischer zich in de Nationalgalerie als kindervriend. Overheidsfinanciën en arbeidsmarkt zijn belangrijk, maar belangrijker nog is voor hem het streven om van Duitsland een kindvriendelijk land te maken. Fischer bedoelde een land waar jonge ouders met carrièreplannen kunnen leunen op voldoende kinderopvang. Crèches en scholen krijgen daarom de komende vier jaar 8,5 miljard euro.

Het regeerakkoord mist de bezieling en de ambitie om een heel decennium rood-groen te rechtvaardigen, maar de keuze voor de prioriteiten arbeidsmarkt, schuldsanering en kinderopvang weerspiegelt wel het sobere tijdsgewricht. Ook de keuze voor vijftigers en zestigers wekt de indruk dat stabiliteit nu belangrijker is dan experiment.

    • Michel Kerres