`De heren hebben grote fouten gemaakt'

VVD en CDA hebben de LPF het kabinet niet uitgegooid, zegt demissionair vice-premier Remkes (VVD). ,,Dat gesodemieter met de LPF kan je zelf nog beschadigen.''

Rouwig is hij er niet om dat het kabinet is gevallen, zegt demissionair minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Johan Remkes (51), vice-premier namens de VVD. Het is de dag na de val van het kabinet, Remkes zit achter zijn bureau met wit overhemd en paarse das (,,Om de mensen een beetje te pesten'') en overziet het slagveld. ,,Als je ziet dat zeven van de negen LPF-bewindslieden het vertrouwen in twee collega's opzeggen en niet kunnen garanderen dat het gesodemieter in die fractie afgelopen is, dan ontstaat op een gegeven moment bij alle partijen het gevoel dat dat proces van afbladdering dus gewoon doorgaat. Nu hebben we dit, maar hoe groot is de kans dat we volgende week weer iets anders hebben?''

Toch was het zaak voor VVD en CDA om behoedzaam te opereren, Remkes spreekt van een ,,dilemma''. ,,Je wilt niet de indruk wekken dat er even lichtvaardig een stok wordt gezocht om de hond te slaan. Want dat zou een klap in het gezicht zijn van heel veel kiezers die op 15 mei op de LPF stemden. Tegelijkertijd neem je ook waar dat het vertrouwen in het kabinet in een buitengewoon hoog tempo is afgebrokkeld. Ikzelf begon een gevoel van schaamte te krijgen. Links en rechts werd ik geassocieerd met dat gesodemieter in en rond de LPF. Dat kan je op een gegeven moment ook jezelf beschadigen. Het is in die subtiele afweging dat dit proces zich voltrokken heeft. Ik begrijp natuurlijk best dat nu in de LPF niet met grote vreugde wordt teruggekeken, maar ik zou willen adviseren: kijk in de spiegel.''

Bomhoff en Heinsbroek hebben bij hun aftreden woensdag gezegd dat zij geen fouten gemaakt hebben.

Remkes: ,,Dat viel mij ook op. Duidelijk is geworden dat politieke besluitvorming natuurlijk gewoon politiek handwerk veronderstelt. Dat je signalen oppikt, dat je in een club moet willen samenwerken en daarin ook moet willen investeren en bereid moet zijn er op een gegeven moment uit te komen. Dat vereist zorgvuldig communiceren met je fractie, medewerkers en collega's. Daarbij hebben de beide heren natuurlijk wel degelijk fouten gemaakt. Buitengewoon grote zelfs.''

De oppositie in de Tweede Kamer wees tijdens het debat over het aftreden afgelopen woensdag ook op het falen van Balkenende.

,,Jan Peter heeft wel degelijk achter de schermen pogingen gedaan om het probleem in de touwen te krijgen. Maar afgelopen maandag bijvoorbeeld werd door collega Bomhoff nog met grote stelligheid beweerd dat collega Heinsbroek zou aftreden en dat hij de fractie goed in de hand had. Het is bijna een onmogelijke opgave voor een premier om kwesties op te lossen met mensen die een verkeerd beeld van hun eigen werkelijkheid hebben.''

Toch is het beeld in de Kamer blijven hangen van een onervaren minister-president die geconcentreerd was op de inhoud maar te weinig daadkrachtig is opgetreden.

,,Dat is niet mijn beeld.''

Waarom is de voorzitter van de VVD-fractie in de Kamer niet opgesprongen om dat beeld te corrigeren?

,,Een fractievoorzitter weet natuurlijk ook niet precies en detail wat er allemaal is gebeurd. Ik begrijp best dat er vanuit de Kamer geprobeerd wordt de nieuwe lijsttrekker van het CDA zoveel mogelijk te beschadigen. Zelf ben ik ook niet altijd overal bij geweest.''

U zit toch in hetzelfde kabinet?

,,Jawel, maar ik zat niet bij alle telefoongesprekken en bij alle persoonlijke gesprekken die Balkenende heeft gehouden. Er gebeurden dingen die niemand had kunnen voorkomen.''

Had u maandag nog het idee dat het conflict beperkt kon blijven tot een ministerscrisis of was de val vanwege het overlijden van Claus opgeschort?

,,Dat speelde natuurlijk wel een rol. Omdat iedereen wel in de gaten had dat het tamelijk onkies was om dit hele verhaal daar dwars door heen te laten spelen. Het is wel de hele tijd de bedoeling geweest om te proberen het te beperken tot een ministerscrisis. Parallel daaraan kwam ook die vraag aan de orde: heb je redelijke garanties dat het beperkt blijft? De twijfel daarover is hand over hand toegenomen. Die werd nog eens versterkt in dat gesprek tussen Jan Peter, Bomhoff en mij op maandag. Waarbij Bomhoff bezwoer dat alles in orde was, terwijl ik inmiddels andere informatie had.''

Wanneer is eigenlijk besloten dat niet alleen Heinsbroek maar ook Bomhoff het veld moest ruimen.

,,Dat proces heeft zich voltrokken binnen het LPF-smaldeel op dinsdagmiddag omdat men daar niet wilde kiezen. Beide heren hadden schuld en men had in beide heren geen vertrouwen meer.''

Is de VVD als winnaar uit de strijd gekomen?

,,Nee, in principe zijn er geen winnaars. Er is wel eens aan getwijfeld, maar het was gewoon de bedoeling dat we vier jaar met dit kabinet zouden volmaken. Als er al een moment had moeten zijn om te breken, had je voor een totaal ander moment gekozen. Bij de liberalen heerst dus geen euforische stemming. Daar is geen enkele aanleiding voor.''

    • Frank Vermeulen