Biobak en babypoep

De vraag naar compost schiet sinds kort omhoog. Fabrikant Orgaworld vreest een gft-afvaltekort en aast al op mensenpoep en babyluiers.

`Vorig jaar raakten we de compost nauwelijks kwijt. Nu zijn we al voor een half jaar uitverkocht.' Volgens Henk Kaskens, directeur van compostproducent Orgaworld, krijgen boeren in de gaten dat compost veel beter is voor het land dan mest of kunstmest.

Organische mest bevat naast stabiele en vooral instabiele organische stof. Instabiele stof, zoals glucose, wordt meteen afgebroken en levert een eenmalige stoot voedingsstoffen op voor de planten. Volgens Kaskens bereikt het leeuwendeel daarvan de planten echter niet. Het spoelt uit, verdampt als ammonia of wordt afgebroken door bacteriën. Stabiele stof heeft daarentegen lange koolstofketens die moeilijker afbreken. De voedingstoffen komen zo geleidelijk beschikbaar voor plantenwortels, vormen een voedingsbodem voor ziektewerende microben en bevorderen een luchtige bodemstructuur, wat de plantengroei en het bodemleven stimuleert.

Bij de afbraak van instabiele stof wordt echter stabiele organische stof aan de bodem onttrokken. Het netto-resultaat van bemesten is dat er in ruil voor tijdelijke nutriënten stabiele organische stof verdwijnt. ``Door de intensieve bemesting van onze landbouwgronden gaat de hoeveelheid organische stof in de bodem achteruit'', zegt Kaskens. ``Uit steekproeven blijkt dat het in dertig jaar zowat gehalveerd is, van vijf naar drie procent.'' Volgens de compostfabrikant kan alleen compostering die bodemverarming een halt toeroepen. ``Compost bestaat namelijk uit stabiele organische stof'', licht hij toe. ``Tijdens de compostering worden de instabiele suikers verbrand, wat de bekende broeiwarmte oplevert, en blijft de gewenste stabiele organische stof over.''

slechte kwaliteit

Dat boeren zich niet eerder op de compost stortten komt volgens Kaskens doordat er pas sinds de invoering van gescheiden huisvuilinzameling veel compost aangeboden wordt. De eerste jaren was die van slechte kwaliteit. Het gft-afval werd gemalen en dan gecomposteerd, waardoor plastic zakken en andere vervuiling er niet meer uit te zeven viel. Kaskens: ``Dat hebben we dus omgedraaid. Bovendien pasteuriseren we de compost nu door de broeiwarmte op te laten lopen tot boven de zestig graden, en testen we na afloop op onkruidzaden en ziektekiemen. Boeren waren gewend aan kunstmest, waarmee ze naar behoefte nutriënten toedienden. Wij kienen tegenwoordig de mengsels van verschillende afvalstromen gft-afval, resten uit de voedingsmiddelenindustrie zo uit dat een gewenste verhouding tussen de nutriënten ontstaat.''

De grootste rem op compostgebruik was volgens Kaskens dat compost net als diermest meetelde in het mestquotum, terwijl kunstmest onbeperkt gestrooid mocht worden. Een boer die compost toediende kon dus minder diermest kwijt of minder verdienen aan andermans mestoverschot. Vorig jaar is kunstmest onder die mineralenwetgeving gebracht, wat Orgaworld direct aan de omzet merkte. Het mestoverschot is inmiddels teruggedrongen, wat de compostafzet eveneens stimuleert.

Kaskens voorziet al een compost-tekort en pleit daarom voor uitbreiding van het gft-aandeel in het huisvuil met menselijke ontlasting en babyluiers. Hij vindt het pure verspilling en milieuvervuilend dat de jaarlijkse afvalberg van 150 duizend ton luiers verbrand wordt. ``Wegwerpluiers bestaan voor slechts zes procent uit plastic'', weet hij. ``Dat kun je vervangen door composteerbare folie of uit de compost zeven. Verder is een luier papier, plas en poep en dat is uitstekend te composteren. Maar dat mag in Nederland niet vanwege besmettingsgevaar. Onzin, want salmonella, cholera en andere zieketekiemen gaan bij 55 graden al dood en overleven de composteringstemperatuur niet. We checken al onze compost op schadelijke bacteriën en hebben er nog nooit één ontdekt. We analyseren het spul op bepaalde indicator-bacteriën, zoals knolvoetschimmel en tabaksmozaïekvirus. Als die de compostering niet overleven, is alles dood. Die controle is wettelijk verplicht, terwijl diermest met ziektekiemen, antibiotica en zware metalen en al, ongecontroleerd op het land mag. Met wat we zelf eten zijn we voorzichtiger en in mensenpoep zit daarom nauwelijks koper, zink of cadmium. Babypoep is zo mogelijk nog zuiverder.''

Kaskens wil een test doen met compost van mensenpoep uit de nieuwste uitvinding van milieupionier Sietz Leeflang: het gft-toilet zonder spoelbak. De ontlasting belandt in een zak van composteerbaar plastic. Laagje papier erover, even aandrukken met de `presse papier' en klaar. De zak laat vocht door, zodat een plas wegsijpelt in een afvoerleiding. Het papier absorbeert de stank. De gassen die tijdens de daad ontsnappen worden door een kleine ventilator weggezogen. Een gemiddeld huishouden heeft na ongeveer een maand een volle zak. De papiermaché-achtige klont die eruit komt is composteerbaar. Samen met de provincie Noord-Brabant hebben Kaskens en Leeflang het gft-toilet bij twintig huishoudens geïnstalleerd, die het een half jaar uitprobeerden. Die proef is net beëindigd en op één deelnemer na was iedereen tevreden. Die ene deelnemer klaagde over stank, veroorzaakt doordat de poepzak de urine-uitlaat verstopte. De plas kon niet weg. Inmiddels heeft Leeflang de emmer zodanig aangepast dat dat probleem van de baan is. De 19 anderen meldden dat er nooit iets te ruiken viel. ``Haast een gemis'', zei één proefpersoon. Kaskens en Leeflang hebben bij VROM-vergunning aangevraagd voor een vervolgexperiment: het composteren van de ontlasting uit de 20 en nog meer gft-toiletten. Kaskens: ``We willen die compost apart houden en uitgebreid testen op samenstelling en afdoding van ziektekiemen.''

julizon

Salmonella en andere ziektekiemen mogen door de pasteurisatie gedood worden, maar hoe zit het met hittebestendige, ziekteverwekkende schimmels? In een gft-bak die twee weken in de julizon staat, kunnen die zich rap vermenigvuldigen. Is het niet link die met compost te verspreiden? ``Nee hoor, compost wordt al eeuwen zonder gezondheidsproblemen in de land- en tuinbouw gebruikt'', stelt Willem Elsinga, manager nieuwe business bij Orgaworld, gerust. ``Bij de inzameling en verwerking van compost komt stof vrij. Daarin kunnen in beperkte mate endotoxinen voorkomen, gifstoffen uit restjes celwand van micro-organismen. Daar worden wel allergische reacties aan toegeschreven. Maar tegen stof kun je je makkelijk beschermen met een masker of overdrukcabine. Je kunt in compost hetzelfde bodemleven verwachten als in elke willekeurige moestuin. Er is niet de geringste aanleiding daar gezondheidsrisico's in te zoeken. Ziekteverwekkende bacteriën bevat compost in ieder geval niet, mest wel.''

    • Koos Dijksterhuis