Ultrarechtse explosie in Athene

De rechtspopulistische Jorgos Karatzaféris grijpt de strijd om de perfectzetel van Athene en Piraeus aan om zich alvast warm te lopen voor de presidentsverkiezingen van 2004.

Krijgt Griekenland in Jorgos Karatzaféris een ultrarechtse partijleider à la Le Pen, of is diens succes in de eerste ronde in de lokale verkiezingen van afgelopen zondag een voorbijgaand verschijnsel? Dat is de vraag die de Grieken nu al dagen bezighoudt. Gisteravond opende hij in Thessaloniki voor enkele duizenden aanhangers in en buiten de propvolle Vellidiozaal alvast de campagne voor de parlementsverkiezingen – die pas voor 2004 op het programma staan.

De media toonden buitengewoon veel aandacht voor deze toespraak omdat de spreker een stemadvies moest geven aan de veertien procent van het electoraat van Athene en Piraeus die zondag hun voorkeur voor hem hadden uitgesproken, meer dan iemand verwachtte. Het ging om de verkiezing van een `superprefect' voor het totale hoofdstedelijke district, waar bijna eenderde van het Griekse kiezers woont. Daardoor gaf de uitslag ook een beeld van de landelijke machtsverhoudingen.

De rechtse oppositiepartij Nieuwe Democratie (ND) maakte daarbij in dit grote district een kolossale blunder. Zij had, om linkse stemmen te winnen, een journalist met radicale iedeeën kandidaat gesteld, Jannis Tzannetákos, maar ze had er onvoldoende rekening mee gehouden dat die nog maar kort tevoren in conflict was gekomen met de orthodoxe aartsbisschop Christódoulos. Daarin ging het om de vraag of op de nieuwe identiteitsbewijzen ook weer de godsdienst moest worden vermeld.

De socialistische regering-Simitis besliste negatief, en Tzannetákos sloot zich daarbij aan. Maar dat kwam hem te staan op de vrijwel openlijke vijandschap van Christódoulos en van het kerkelijkste deel van de ND-aanhang die zich aansloot bij Karatzaféris, in het parlement de enige vertegenwoordiger van de door hem opgerichte `orthodoxe volksconcentratie'. Deze had van de gelegenheid gebruik gemaakt zich eveneens voor de functie van prefect kandidaat te stellen.

De regerende PASOK rook haar kans. Zij kwam met de kandidatuur van Fofi, dochter van de overleden minister van Volksgezondheid, Jennimatás, die in Griekenland een legende is geworden. Fofi met haar stralende lach verwierf zondag veertig procent van de stemmen, Tzannetákos slechts 26 procent, en dat kwam vooral ook doordat Karatzaféris het voor velen ongelooflijke percentage van veertien had behaald.

Fofi en Tzannetákos moeten het nu aanstaande zondag in de tweede ronde tegen elkaar opnemen om uit te maken aan wie de begeerde perfectzetel toevalt. En de vraag is: wat raadt Karatzaféris zijn aanhang aan?

Aan het eind van zijn toespraak vroeg Karatzaféris gisteravond: ,,Moet ik mijn kiezers adviseren op Tzannetákos te stemmen die u heeft beledigd, u nazi's heeft genoemd? Ja of nee?'' Een donderend `nee' was het antwoord.

Het woord nazi's was gevallen doordat de hartgrondig antisemitische Karatzaféris op zijn lijst vier aanhangers van de nazigezinde knokploeg `Gouden Morgenstond' heeft gezet. Op de tv-zender die hij eveneens beheert wordt dagelijks serieus geciteerd uit de beruchte negentiende eeuwse antisemitische vervalsing `De protocollen van Zion'.

Optimisten zien in Karatzaféris' succes voornamelijk een negatieve reactie op de bizarre kandidatuur van Tzannetákos en geloven niet dat er zó veel uiterst rechtse Grieken zijn. Daarbij sloot de aartsbisschop zich aan. Uit zijn mond wordt geciteerd: ,,Het zijn geen uiterst rechtsen, het zijn goede christenen.''

Anderen zien, in deze mening gesterkt door het schouwspel en de regie van gisteren, de geboorte van een grote Le Pen-achtige partij die in eerste instantie vooral stemmen zal onttrekken aan de ND. Deze heeft in de week voor de verkiezingen officieel met haar gebroken, afgaande op de officiële woordvoerder. Maar er zijn in de ND nog genoeg ultrarechtse elementen, nostalgisch naar de monarchie en/of het kolonelsbewind, die naar de nieuwe partij kunnen overlopen.

Vooral binnen de PASOK vindt men lieden die zoiets zouden toejuichen, ,,want op die manier wordt de ND een gezonde democratische partij.'' Natuurlijk is het ontstaan van een uiterst rechtse partij in eerste instantie bij uitstek voordelig voor de PASOK. Als de ND haar aldus georiënteerde vleugel verliest, is zij voorlopig kansloos bij parlementsverkiezingen.

Karatzaféris zelf verkondigt steeds weer dat hij ,,gewoon rechts'' is. Op de avond van zijn succes kondigde hij aan iedereen voor het gerecht te zullen dagen die hem fascistisch, een neonazi, of ultrarechts noemt. Als eerste overkwam dit het Britse dagblad The Independent.