`Roofovervallen en inbraken plegen ze niet'

Criminoloog De Haan deed onderzoek naar de criminaliteit van asielzoekers in Groningen. Een eerder onderzoek van de lokale politie klopt niet, stelt hij vast. ,,Allerlei vormen van criminaliteit die aan asielzoekers wordt toegeschreven, wordt in de meeste gevallen gepleegd door illegale vreemdelingen.''

Korpschef B. Welten van de regiopolitie Groningen mag gerust zijn. Professor W. de Haan beschuldigt hem niet van het stigmatiseren van asielzoekers. Ook al zijn de resultaten van het onderzoek Vreemd en Verdacht onder leiding van van de Groningse hoogleraar criminologie in veel opzichten het tegenovergestelde van de inhoud van een geheim rapport van het korps van Welten, de politie kan geen kwaadwillendheid worden verweten, zegt De Haan.

De Groningse politie beweerde begin vorig jaar dat asielzoekers in deze regio vijf maal vaker betrokken zijn bij criminele activiteiten dan de gemiddelde Groninger. De Haan en zijn collega's hebben deze vergelijking niet kunnen toetsen. ,,Een dergelijke vergelijking is onmogelijk. Er is niet een andere groep waarmee asielzoekers vergeleken kunnen worden'', aldus De Haan. Misschien dat een uitgebreid landelijk vervolgonderzoek die vergelijking wel kan maken. De Commissie Politie en Wetenschap heeft hiervoor inmiddels een voorstel ingediend bij de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken.

Andere conclusies in het politierapport worden nu wel hard tegengesproken. Meldde de politie dat asielzoekerscentra (azc's) roversnesten en bronnen van georganiseerde misdaad zouden zijn, De Haan en zijn collega's hebben er niets van gemerkt.

Ook het gevaar van een azc voor zijn omgeving blijkt vaak overschat te worden. Het beeld dat asielzoekers de omgeving van de opvangcentra belasten met ernstige en gewelddadige criminaliteit moet worden bijgesteld, vinden de onderzoekers. Driekwart van alle asielzoekers tegen wie aangifte was gedaan, had zich schuldig gemaakt aan winkeldiefstal.

Van georganiseerde misdaad is volgens de onderzoekers ook al geen sprake. De Haan en zijn collega's hebben een azc binnenstebuiten gekeerd en constateerden twee gevallen waarbij het niet ging om winkeldiefstal. Beide keren ging het om vermeende pogingen tot diefstal, een keer van een jas in een café en een keer van een tas op straat. ,,We kwamen geen inbraken of roofovervallen tegen onder asielzoekers. Dan kun je zeggen: was dat het nou?''

Vanwaar dat grote verschil met het rapport van de politie?

,,Politiecijfers zijn geen afspiegeling van de werkelijke criminaliteit. Die zeggen iets over de angiftebereidheid, over waar de politie mee bezig is. Als je gaat kijken waar de aanhoudingscijfers voor staan, dan verandert het beeld. De aanhoudingen hebben niet altijd betrekking op daders, soms ook slachtoffers.

,,Stel er worden drie mensen meegenomen naar het bureau, dan heb je drie aanhoudingen, maar als je verder uitzoekt blijkt dat het om twee slachtoffers gaan en één dader. Het feitelijke aantal verdachten en incidenten is veel lager dan de cijfers van de politie. Asielzoekers maken zich niet of nauwelijks schuldig aan andere delicten dan diefstal en zwartrijden buiten de centra. Ze hebben ook beperkte mogelijkheden om delicten te plegen en te organiseren als ze dat zouden willen. De politie zit er dik bovenop.

,,Soms zijn het ook gewoon misverstanden over gedragsregels in een winkel. Een verpakking openmaken om te kijken wat er in zit, kan volgens de winkelier een poging tot diefstal zijn, terwijl de asielzoeker in zijn land gewend was de koopwaar te betasten.''

Door aanhoudingen te presenteren als criminaliteitscijfers worden asielzoekers wel gestigmatiseerd, zeggen onder andere vluchtelingenorganisaties. Ze beïnvloeden in ieder geval wel de publieke opinie. De meerderheid van de kijkers van een ontbijtprogramma zei vanochtend het niet eens te zijn met uw bevinding dat de overlast van een azc overschat wordt.

,,Ik geloof niet dat de politie de intentie had te stigmatiseren. Het standpunt van de kijkers verbaast me niet. Het onbehagen bij de mensen moet geanalyseerd worden. Als mensen klagen of angstig zijn, is er vaak een reden voor. In dit geval gaat het om criminaliteit onder asielzoekers, maar de realiteit is dat van alles op op hen wordt geprojecteerd. Dat is ook zo makkelijk: een azc staat in de wei, dat is tastbaar. Allerlei vormen van criminaliteit die aan asielzoekers wordt toegeschreven, wordt in de meeste gevallen juist gepleegd door illegale vreemdelingen die bewust voor dat doel naar Nederland afreizen. Het is aan de politiek om met feitelijke dicussie dit negatief beeld te corrigeren.''