`Met de VVD kunnen we overweg'

Het CDA wil na de verkiezingen graag dóór met de VVD, zegt CDA-fractieleider Verhagen. Maar de VVD moet wel constructief blijven, ook ten aanzien van de Europese uitbreiding.

Dringt zich, na alles wat er is gebeurd, niet de conclusie op dat Balkenende, als politiek leider van het CDA, beter in de Kamer had kunnen blijven en geen premier had moeten worden van een wankel kabinet met de LPF? ,,Absoluut niet!'' zegt Maxime Verhagen, fractieleider van het CDA in de Tweede Kamer, met heftigheid.

,,Het zou kiezersbedrog geweest zijn wanneer Balkenende, als leider van de grootste partij, na 15 mei niet het risico en de verantwoordelijkheid op zich had genomen. Dat zou weglopen hebben betekend voor de problemen waarover de kiezer zich zo duidelijk had uitgesproken.''

En dan: niet alles is verloren. ,,We hebben binnen de coalitie geen inhoudelijk conflict gehad met LPF of VVD. Er ligt een Strategisch akkoord met een serieuze aanpak van de problemen waarover de kiezer zich zo duidelijk heeft uitgesproken.'' Omdat in dat akkoord veel doelstellingen uit het CDA-verkiezingsprogramma konden worden gerealiseerd, ligt het voor de hand dat het CDA na de verkiezingen dóórgaat met de VVD, zegt Verhagen.

,,We sluiten vóór de verkiezingen geen partij uit, maar ik constateer dat wij met de VVD makkelijk overeenstemming kunnen bereiken. De VVD moet zich natuurlijk wel constructief opstellen, en niet onverantwoord, zoals nu ten opzichte van de Europese uitbreiding. De PvdA daarentegen heeft nog bij de Algemene Beschouwingen laten weten het met veel in het Strategisch akkoord niet eens te zijn. Dus de PvdA zou wel een heel grote draai moeten maken.''

Ook voor Verhagen lijkt de verkiezingscampagne al begonnen, hoewel zijn ,,verbazing'' over de gebeurtenissen van dinsdag en woensdag nog vers is. ,,Stomverbaasd'' was Verhagen zelfs over uitlatingen van LPF-bemiddelaar Van Schendelen in deze krant. Die verklaarde dat LPF-minister De Boer van de fractieleiders van CDA en VVD de verzekering had ontvangen dat het kabinet gered zou zijn als de vechtende LPF-ministers, Bomhoff en Heinsbroek, zouden opstappen op verzoek van de andere zeven bewindspersonen van de LPF.

,,Hoe komt Van Schendelen daarbij?'' vraagt Verhagen zich af. ,,Ik heb minister De Boer zelfs nog nooit gesproken. Nou ja, twee keer: één keer kort om hem te feliciteren met zijn ministerschap en vanmiddag aan de telefoon, over deze uitlatingen van Van Schendelen.'' (De Boer heeft inmiddels eveneens laten weten dat Van Schendelens lezing ,,pertinent onjuist'' is en dat hij over deze zaak nooit contact heeft gehad met Zalm en Verhagen, red.)

,,Het ontslag van dit kabinet is geen opzetje, geen deal en niet het gevolg van een afspraak'', zegt Verhagen met nadruk. En VVD-leider Zalm moge dan als eerste woensdag naar buiten hebben gebracht dat het afgelopen moest zijn met de coalitie met de LPF, een uur daarvoor had Verhagen in een gesprek met de premier al hetzelfde geadviseerd, benadrukt de CDA-fractieleider. ,,De premier was zelf op dat moment ook al tot dezelfde conclusie gekomen.''

Het is ook bepaald onredelijk Balkenende nu te verwijten de dag van de begrafenis van prins Claus te hebben misbruikt voor een weinig verheffend gevecht in het kabinet, meent Verhagen. ,,Hij heeft juist alles in het werk gesteld om op die dag, gezien het bijzondere karakter ervan, de zaak niet te laten escaleren.'' Maar was het niet beter geweest de ministerraad af te gelasten, toen bleek dat de LPF'ers zozeer in beslag werden genomen door hun onderlinge conflicten dat de vergadering van die avond niet meer over Europa kon gaan? Verhagen: ,,Dat zou pas onverantwoord geweest zijn, als Jan Peter had gedacht: laat maar lopen. Je kunt het niet zomaar negeren, als zoiets gebeurt.''

Hoezeer het nodig was na alle weken van troebelen in de LPF nu een eind te maken aan de coalitie met deze partij, zag Verhagen woensdag gedemonstreerd door LPF-Kamerleden die het CDA benaderden met het verzoek zich bij het CDA te mogen aansluiten. ,,Sommigen van hen omschreven andere LPF'ers als `gajes'. Terwijl inmiddels de LPF diezelfde ochtend naar buiten bracht dat de fractie `unaniem' Herben tot fractievoorzitter had verkozen!''

,,Er moet nu zo snel mogelijk een kabinet met een stabiele meerderheid komen'', concludeert Verhagen. ,,Als je kijkt naar de economische en de internationale situatie Irak, Europa dan begrijp je dat er zo snel mogelijk verkiezingen moeten komen.'' Tot die tijd moeten de overgebleven, demissionaire ministers niet stilzitten: het veiligheidsplan van het kabinet kan worden uitgevoerd en er moeten begrotingen en bezuinigingen door de Kamer. Anders dreigt de staatsschuld volgend jaar extra op te lopen.

En hoe moet het met de uitbreiding van Europa, waarover CDA en VVD het voorshands nog niet eens zijn, en die VVD-leider Zalm mede tot inzet van de verkiezingen wil maken? ,,De Europese besluitvorming stokt echt niet omdat het Nederlandse kabinet demissionair is'', zegt Verhagen. ,,Wat je ook wilt, het maakt in Europa meer indruk wanneer het in Europa door een missionair Nederlands kabinet naar voren wordt gebracht. Dus: snelle verkiezingen.''

    • Raymond van den Boogaard