Drama en dood in vijf woorden

Als wij William Trevors romans en verhalen kenden zonder te weten hoe hij heette, zou hij naar voorbeeld van naamloze middeleeuwse schilders `De Meester van de Stille Middagen' genoemd kunnen worden. De beelden die uit zijn werk van de afgelopen veertig jaar het eerst in de herinnering komen, zijn van Ierse boerendorpen in het zonlicht onder verblindende witte wolken die straks verdreven zullen worden door een regenlucht. Er wonen mensen die op meer gehoopt hadden zonder het te durven verwachten. Zij ondergaan soms bittere ervaringen. Van conflict en ontgoocheling en dood. Verder zien al hun dagen er ongeveer hetzelfde uit. Een bezoeker zou denken dat er niets te beleven is, en dat vinden zij zelf misschien ook.

Trevor ziet het scherper. Hij selecteert een handvol veelbetekenende ogenblikken uit hun jaren en groepeert ze in een verhaalvorm: en waarachtig, de lezer leeft mee. Ik weet geen voorbeeld uit zijn werk van de afgelopen veertig jaar waarin Trevors vermogens duidelijker zijn uitgekomen dan in The Story of Lucy Gault. Lucy is negen jaar in 1921, in de onrustige pauze tussen de Ierse Vrijheidsoorlog en de Burgeroorlog, wanneer haar Anglo-Ierse ouders besluiten hun huis bij de zee in County Cork te verlaten en tijdelijk in Engeland te gaan wonen. Zij wil in Ierland blijven; zij loopt weg van huis, breekt een been en verhongert bijna in een vissershut, waar zij pas gevonden wordt na het vertrek van haar ouders, die door de vondst van een paar verloren kledingstukken aan de kust er zeker van zijn dat zij is omgekomen.

Erger nog, de ontroostbare ouders konden Engeland niet velen; zij hebben zich gevestigd in Italië en omdat zij Ierland uit hun gedachten wilden zetten, hebben ze geen adres achtergelaten. Wel blijft hun huis verzorgd worden door het echtpaar dat zij al jaren lang in dienst hadden, en daar groeit Lucy op in een afzondering die in andere landen aan de negentiende eeuw zou doen denken.

Na meer dan tien jaar komt er een jongen – die een vakantiebaantje vervult in het naburige dorp – bij vergissing het lange tuinpad op. Hij blijkt helemaal geschikt voor haar en hij wil haar graag meenemen. Maar uiteindelijk moet hij toch een ander meisje trouwen, want Lucy kan niet aan een eigen leven beginnen.Zij voelt dat zij haar ouders van hun enige kind beroofd heeft, en tot dat goedgemaakt is moet zij afwachten.

Pas na de Tweede Wereldoorlog, wanneer zijn vrouw in Italië overleden is, komt vader Gault terug in Cork. Lucy heeft die middag gewandeld op het strand en herkent hem eerst niet als zij hem in huis ziet: `They gazed at one another. Her cheeks had gone as white as the dress she wore and he knew she recognized him then. She did not say anything and he stood still, not going closer to her.'

Als wij ooit eens de stijlmiddelen van Trevor gaan bestuderen zal het de moeite waard zijn om het `had gone' van de tweede van die zinnen erin te betrekken. Waarom staat er niet `went'? Omdat er vanwege de voltooid verleden tijd een periode van spanning tussen het kijken en het verbleken door de lezer zelf bedacht zal worden.

Nog een voorbeeld. Als Gault, een stuk ouder geworden, in bed ligt hoort hij Lucy naar boven komen, en haar voetstappen gaan zijn deur voorbij. `Later he was aware of a pain. It did not wake him.' Dan is het hoofdstuk uit, en als het volgende begint is Gault dood. Dat stond er, in een onverbeterlijk minimum aan woorden.

Trevor kan een heel drama laten spelen in een halve zin. Soms is het ongelofelijk, in de betekenis van zoiets-beleef-je-haast-nooit. Wie zijn boek met zorg gelezen heeft zal na het eind als een tweede ik om zich heen kijken, zich bewust van ieder ogenblik van leven.

William Trevor: The Story of Lucy Gault. Viking, 227 blz. €24,15. Een vertaling verschijnt waarschijnlijk komend voorjaar bij Meulenhoff.

    • J.J. Peereboom