Cuba met grauwsluier

Vanwege haar majestueuze gebouwen, haar luxueuze hotels en haar ligging rondom een prachtige natuurlijke haven wordt Havana wel de koningin van het Caraïbisch gebied genoemd. Maar wie de vorig jaar verschenen roman Dirty Havana Trilogy van de Cubaanse schrijver Pedro Juan Gutiérrez gelezen heeft, weet wel beter. Daarin wordt Havana afgeschilderd als een van de smerigste steden ter wereld. Mensen leven er als ratten tussen het vuilnis, flatgebouwen zakken door gebrek aan onderhoud spontaan in elkaar en de uitlaatgassen van de vele oldtimers hullen de stad in een grauwsluier. De enige afleiding in hun miserabele bestaan, zo beschrijft Gutiérrez, vinden de Cubanen in hun eigengestookte rum en in anonieme seks met goedkope prostituees.

De fotoserie Te dí todos mis sueños (Ik gaf je al mijn dromen) van de Nederlandse kunstenaar Désirée Dolron sluit naadloos aan bij de naargeestige verhalen van Gutiérrez. Toen Dolron eerder dit jaar naar Havana reisde, trof ze een tot op het bot versleten stad. Ze fotografeerde de krottige huizen, de kale schoolbankjes, de vergeelde boeken in een bibliotheek, de verschoten uniformen van de militairen en de schamele interieurs van huiskamers die sinds de jaren vijftig niet meer veranderd zijn. En overal kwam ze het portret van Fidel Castro tegen. De beeltenis van de man die Cuba al meer dan veertig jaar met ijzeren hand bestuurt, loopt als een rode draad door Dolrons fotoreportage.

Het zijn stuk voor stuk prachtige sfeervolle foto's, haarscherp en perfect afgedrukt op grote formaten. Wel heb je soms het gevoel dat je de beelden al vele malen eerder gezien hebt. Zo is de foto die Dolron maakte van de Malecón, de kade waar het zeewater altijd wild tegenaan beukt, een cliché dat je in alle reisgidsen tegenkomt. En ook de beelden van de steegjes met afgebladderde gevels kunnen we dromen sinds het succes van Wim Wenders' documentaire over de Buena Vista Social Club.

Maar anders dan in reisfolders is het op Dolrons foto's nooit zonnig. Ze maakte haar opnames veelal tijdens de schemering of bij het licht van een naderende onweersbui. Daardoor lijken de straten nog verpauperder en de woningen nog ranziger dan ze al waren. Schrijnend is de foto van een keuken die vol staat met lege rumflessen. Aan de hoeveelheid tandenborstels in het rekje aan de muur kun je aflezen dat in deze kleine ruimte een heel gezin moet wonen. De sfeer van de foto, die geheel uit bruintinten bestaat, doet eerder denken aan De Aardappeleters van Van Gogh dan aan een tropisch paradijs.

De enigen die kleur geven aan de reportage zijn de inwoners van Havana: de schoolkinderen met rode linten in het haar en de jonge vrouwen met hun blote buiken die loom in deuropeningen hangen. Haar mooiste portret maakte Dolron van Alicia Alonso, de directeur van het Nationaal Ballet. De oude dame is stijlvol gekleed en zwaar opgemaakt. De dikke laag make-up kan haar rimpels allang niet meer verhullen. Toch heeft de vrouw haar waardigheid behouden en blikt ze zelfverzekerd de camera in. Je weet dat ze vroeger een schoonheid geweest moet zijn. Net als de stad waar ze al die jaren heeft gewoond en die ze langzaam heeft zien aftakelen.

Te dí todos mis sueños. Foto's van Désirée Dolron. T/m 3 nov in Galerie Loerakker, Keizersgracht 380, Amsterdam. Wo t/m za 13-17u30.

    • Sandra Smallenburg