Uitgangspositie CDA gunstig voor nieuwe verkiezingen

Hoe staan de politieke partijen er voor, met nieuwe verkiezingen in zicht?

De Kamerverkiezingen zijn in december of januari. Onverwachts snel voor alle partijen. Sommige partijen en politici hebben de schok van de vorige verkiezingen niet of nauwelijks verwerkt. Hoe staan de partijen er voor? En wat is de inzet voor de verkiezingen?

CDA

Het uitgangspunt voor het CDA lijkt uitermate gunstig. De partij staat op een riante winst in de peilingen: van de huidige 43 naar circa 50 zetels. Daarmee kan zij in de buurt komen van de historische uitslag van 1986, toen ze 54 zetels haalde. In het landsbelang dringt het CDA aan op snelle verkiezingen. Maar dat lijkt ook zeker in het belang van de partij: ze kan in de campagne voortborduren op het regeerakkoord, ze heeft in Balkenende een leider die in de eigen gelederen onomstreden is en voor oppositiepartij PvdA lijken de verkiezingen te vroeg te komen. Het CDA hoopt op de `premierbonus': vijf of meer zetels die de partij met de minister-president doorgaans extra krijgt. Maar of de kiezers het CDA zullen belonen voor het leiderschap van Balkenende is de vraag. In het parlement probeerde de oppositie gisteren al het gebrekkige leiderschap van Balkenende tijdens de kabinetscrisis uit te venten.

VVD

Voor de VVD komen de verkiezingen te vroeg, zegt fractieleider Zalm. De partij had volgens hem meer tijd willen hebben om het vertrouwen van de kiezer terug te winnen na het grote verlies in mei (van 38 naar 24 zetels). In de peilingen profiteert de VVD nog maar weinig van de teloorgang van de LPF. Voormalig VVD-leider Bolkestein was gisteren positief: de partij kan terugkomen op 38 zetels. Dat Zalm lijsttrekker zal naar verwachting weinig discussie vergen. De inzet voor de verkiezingen is ook helder: verder met het CDA om het strategisch akkoord uit te voeren. Daarvan zal lijsttrekker Zalm blijven onderstrepen dat er nog nooit een regeerakkoord zo dicht in de buurt kwam van een VVD-verkiezingsprogram.

LPF

De fractie van de LPF zit weer op één lijn, zei Kamerlid Van As gisteren. Een fractiemedewerker corrigeerde hem meteen. Hij had de gewezen lijsttrekker Wijnschenk en en het Kamerlid Smolders al zien overleggen over een nieuwe partij. Dit is illustratief voor de positie van de LPF: de partij kan uiteenvallen in meerdere partijen waarvan maar te bezien valt of ze Kamerzetels kunnen halen. Volgens de laatste peiling valt de LPF terug op 4 zetels. De LPF heeft in ieder geval een leiderschapsprobleem. Mat Herben riep Herman Heinsbroek, een van de veroorzakers van de kabinetscrisis, gisteravond al op om partijleider te worden. Heinsbroek zei daar over na te gaan denken. Hij sluit ook niet uit bij een andere partij betrokken te raken. Leefbaar Nederland, waarvan de LPF zich begin dit jaar afsplitste, hoopt bij de verkiezingen winst te boeken. Oprichter Jan Nagel overweegt echter wéér een nieuwe partij op te richten.

PvdA

De PvdA heeft een dubbel probleem. Niet alleen zit de partij midden in de campagne om een nieuwe fractievoorzitter te kiezen, er heerst ook onvrede over het vorige verkiezingsprogramma, dat te veel op regeringsdeelname geschreven was. De partij zou het liefst pas halverwege januari verkiezingen willen hebben, en eigenlijk nog later. Wouter Bos en Klaas de Vries zijn nog de enige twee kandidaten voor het voorzitterschap van de fractie, maar nu overweegt het partijbestuur de positie van lijsttrekker versneld open te stellen voor alle leden. De partij profiteert in de peilingen maar weinig van de teloorgang van de LPF en blijft steken op 26 zetels (nu 23, voor de verkiezingen 45). Verder moet er een nieuwe kandidatenlijst komen. Waarschijnlijk zet de PvdA zich in de campagne af tegen het strategisch akkoord.

GroenLinks

GroenLinks dook gisteren direct in de boeken om antwoord te krijgen op dé vraag: mag Paul Rosenmöller volgens de statuten nog een keer lijsttrekker worden? Ja, maar of hij het ook gaat doen is onduidelijk. Mocht Rosenmöller niet voor een vierde keer de lijst willen trekken, dan staat Femke Halsema klaar om het stokje over te nemen. De partij staat met 15 zetels in de peilingen weer net zo hoog als voor de moord op Fortuyn. Nu heeft GroenLinks 10 zetels in de Kamer. De partij kan zonder veel wijzigingen haar vorige verkiezingsprogramma gebruiken.

SP

De SP gaat opnieuw met lijsttrekker Jan Marijnissen de verkiezingen in. De socialisten richten zich weer op de `boze kiezers', burgers die zich afkeren van de politieke partijen die de afgelopen jaren aan de macht waren. De SP profiteerde bij de verkiezingen in mei al van het ongenoegen onder de bevolking. De partij groeide van 5 naar 9 Kamerzetels. De SP kan mogelijk profiteren van de perikelen in de PvdA en de grote groep zwevende kiezers. De partij mikt zelf op een verdubbeling van de Kamerzetels. De peilingen geven de SP 15 zetels.

D66

D66 zakte op 15 mei weg van 14 naar 7 en staat in de peilingen inmiddels op 4 zetels. Thom de Graaf wil zich in elk geval weer kandideren als lijsttrekker. Het landelijk bestuur beslist deze dagen over het programma voor de verkiezingen.

ChristenUnie

De ChristenUnie hoopt op een revanche na de volkomen onverwachte nederlaag bij de vorige verkiezingen, waar de partij een zetel verloor en uitkwam op 4. De partij wil onder meer stemmen winnen bij CDA-stemmers, die teleurgesteld zijn in het afwezige `linkse' CDA-gezicht en meer aandacht willen voor onderwerpen als ontwikkelingssamenwerking en milieubeheer. Er zijn alleen twee problemen: er is te weinig campagnegeld en de huidige fractievoorzitter en de waarschijnlijke lijsttrekker Kars Veling zit oververmoeid thuis. De ChristenUnie begint binnenkort een actie om fondsen te werven. Met Veling gaat het beter hij zegt weer in te zijn voor het lijsttrekkerschap.